#DATA (baris = Merek Tablet, kolom = Jenis Pelarut)#
Y <- matrix(c(46.18, 54.54, 56.63,
              57.69, 71.57, 81.51,
              48.61, 51.01, 80.02),
            nrow=3, byrow=TRUE,
            dimnames=list(Faktor_Baris=c("CDR","Redoxon","Enervon-C"),
                          Faktor_Kolom=c("Air Biasa","Air Soda","Air Kelapa")))
Y
##             Faktor_Kolom
## Faktor_Baris Air Biasa Air Soda Air Kelapa
##    CDR           46.18    54.54      56.63
##    Redoxon       57.69    71.57      81.51
##    Enervon-C     48.61    51.01      80.02
data <- as.data.frame(as.table(Y))
#UJI NORMALITAS#
# Normalitas per Merek Tablet
for(j in levels(data$Faktor_Baris)){
cat("\nUji Normalitas untuk Merek Tablet:", j, "\n")
print(shapiro.test(data$Freq[data$Faktor_Baris==j]))
}
## 
## Uji Normalitas untuk Merek Tablet: CDR 
## 
##  Shapiro-Wilk normality test
## 
## data:  data$Freq[data$Faktor_Baris == j]
## W = 0.89286, p-value = 0.3631
## 
## 
## Uji Normalitas untuk Merek Tablet: Redoxon 
## 
##  Shapiro-Wilk normality test
## 
## data:  data$Freq[data$Faktor_Baris == j]
## W = 0.99096, p-value = 0.8182
## 
## 
## Uji Normalitas untuk Merek Tablet: Enervon-C 
## 
##  Shapiro-Wilk normality test
## 
## data:  data$Freq[data$Faktor_Baris == j]
## W = 0.80695, p-value = 0.1312
# Normalitas per Jenis Pelarut
for(i in levels(data$Faktor_Kolom)){
cat("\nUji Normalitas untuk Jenis Pelarut:", i, "\n")
print(shapiro.test(data$Freq[data$Faktor_Kolom==i]))
}
## 
## Uji Normalitas untuk Jenis Pelarut: Air Biasa 
## 
##  Shapiro-Wilk normality test
## 
## data:  data$Freq[data$Faktor_Kolom == i]
## W = 0.89987, p-value = 0.3851
## 
## 
## Uji Normalitas untuk Jenis Pelarut: Air Soda 
## 
##  Shapiro-Wilk normality test
## 
## data:  data$Freq[data$Faktor_Kolom == i]
## W = 0.87434, p-value = 0.3079
## 
## 
## Uji Normalitas untuk Jenis Pelarut: Air Kelapa 
## 
##  Shapiro-Wilk normality test
## 
## data:  data$Freq[data$Faktor_Kolom == i]
## W = 0.79474, p-value = 0.102
#UJI HOMOGENITAS VARIANSI#
library(car)
## Warning: package 'car' was built under R version 4.5.3
## Loading required package: carData
## Warning: package 'carData' was built under R version 4.5.3
leveneTest(Freq~Faktor_Baris, center=mean, data=data)
## Levene's Test for Homogeneity of Variance (center = mean)
##       Df F value Pr(>F)
## group  2  2.4902 0.1632
##        6
leveneTest(Freq~Faktor_Kolom, center=mean, data=data)
## Levene's Test for Homogeneity of Variance (center = mean)
##       Df F value Pr(>F)
## group  2  1.9806 0.2185
##        6
#ANAVA 2 ARAH TANPA INTERAKSI#
anava2arah_tanpa <- function(Y, alpha=0.05){
a <- nrow(Y)
b <- ncol(Y)
N <- a*b

FK <- sum(Y)^2/N
JKT <- sum(Y^2) - FK
JK_A <- sum(rowSums(Y)^2)/b - FK
JK_B <- sum(colSums(Y)^2)/a - FK
JKG <- JKT - JK_A - JK_B

db <- c(a-1, b-1, (a-1)*(b-1), N-1)
JK <- c(JK_A, JK_B, JKG, JKT)
KT <- JK/db
F <- c(KT[1:2]/KT[3], NA, NA)
Ft <- c(qf(1-alpha, db[1:2], db[3]), NA, NA)
p <- c(pf(F[1:2], db[1:2], db[3], lower.tail=FALSE), NA,
NA)

hasil <- data.frame(Sumber=c("Faktor Baris","Faktor Kolom","Galat","Total"),
db, JK, KT, F_hit=F, F_tabel=Ft, p_value=p)

print(hasil, digits=5, na.print="", row.names=FALSE)

}
anava2arah_tanpa(Y)
##        Sumber db      JK      KT  F_hit F_tabel  p_value
##  Faktor Baris  2  479.96 239.979 4.2696  6.9443 0.101762
##  Faktor Kolom  2  733.92 366.960 6.5287  6.9443 0.054991
##         Galat  4  224.83  56.207     NA      NA       NA
##         Total  8 1438.70 179.838     NA      NA       NA
#PEMBANDING DENGAN FUNGSI BAWAAN R#
data <- as.data.frame(as.table(Y))
anova(aov(Freq ~ Faktor_Baris + Faktor_Kolom, data=data))
## Analysis of Variance Table
## 
## Response: Freq
##              Df Sum Sq Mean Sq F value  Pr(>F)  
## Faktor_Baris  2 479.96  239.98  4.2696 0.10176  
## Faktor_Kolom  2 733.92  366.96  6.5287 0.05499 .
## Residuals     4 224.83   56.21                  
## ---
## Signif. codes:  0 '***' 0.001 '**' 0.01 '*' 0.05 '.' 0.1 ' ' 1