#PACKAGES
library(car)
## Warning: package 'car' was built under R version 4.5.3
## Loading required package: carData
## Warning: package 'carData' was built under R version 4.5.3
#Memanggil Data
data=read.table(file.choose(), header=TRUE)
data
#Pendefinisian Variabel
data$Merek=factor(data$Merek,levels=1:3,labels=c("CDR","Redoxon","Enervon-C"))
data$Pelarut=factor(data$Pelarut,levels=1:3,labels=c("Air Biasa","Air Soda","Air Kelapa"))
data
# Normalitas per Merek
for(i in levels(data$Merek)){
  cat("\nUji Normalitas untuk Merek:", i, "\n")
  print(shapiro.test(data$Data[data$Merek==i]))
}
## 
## Uji Normalitas untuk Merek: CDR 
## 
##  Shapiro-Wilk normality test
## 
## data:  data$Data[data$Merek == i]
## W = 0.89286, p-value = 0.3631
## 
## 
## Uji Normalitas untuk Merek: Redoxon 
## 
##  Shapiro-Wilk normality test
## 
## data:  data$Data[data$Merek == i]
## W = 0.99096, p-value = 0.8182
## 
## 
## Uji Normalitas untuk Merek: Enervon-C 
## 
##  Shapiro-Wilk normality test
## 
## data:  data$Data[data$Merek == i]
## W = 0.80695, p-value = 0.1312
# Normalitas per Pelarut
for(j in levels(data$Pelarut)){
  cat("\nUji Normalitas untuk Pelarut:", j, "\n")
  print(shapiro.test(data$Data[data$Pelarut==j]))
}
## 
## Uji Normalitas untuk Pelarut: Air Biasa 
## 
##  Shapiro-Wilk normality test
## 
## data:  data$Data[data$Pelarut == j]
## W = 0.89987, p-value = 0.3851
## 
## 
## Uji Normalitas untuk Pelarut: Air Soda 
## 
##  Shapiro-Wilk normality test
## 
## data:  data$Data[data$Pelarut == j]
## W = 0.87434, p-value = 0.3079
## 
## 
## Uji Normalitas untuk Pelarut: Air Kelapa 
## 
##  Shapiro-Wilk normality test
## 
## data:  data$Data[data$Pelarut == j]
## W = 0.79474, p-value = 0.102
#Homogenitas variansi#
leveneTest(Data~Merek, center=mean, data=data)
leveneTest(Data~Pelarut, center=mean, data=data)
#Uji ANOVA#
#Mengubah data menjadi matriks (baris = Merek, kolom = Pelarut)
Y <- tapply(data$Data, list(data$Merek, data$Pelarut), sum)
Y
##           Air Biasa Air Soda Air Kelapa
## CDR           46.18    54.54      56.63
## Redoxon       57.69    71.57      81.51
## Enervon-C     48.61    51.01      80.02
#ANAVA 2 ARAH TANPA INTERAKSI#
anava2arah_tanpa <- function(Y, alpha=0.05){
  a <- nrow(Y) 
  b <- ncol(Y) 
  N <- a*b
  
  FK <- sum(Y)^2/N
  JKT <- sum(Y^2) - FK
  JK_A <- sum(rowSums(Y)^2)/b - FK 
  JK_B <- sum(colSums(Y)^2)/a - FK 
  JKG <- JKT - JK_A - JK_B
  
  db <- c(a-1, b-1, (a-1)*(b-1), N-1)
  JK <- c(JK_A, JK_B, JKG, JKT)
  KT <- JK/db
  F <- c(KT[1:2]/KT[3], NA, NA)
  Ft <- c(qf(1-alpha, db[1:2], db[3]), NA, NA)
  p <- c(pf(F[1:2], db[1:2], db[3], lower.tail=FALSE), NA, NA)
    hasil <- data.frame(Sumber=c("Faktor Baris","Faktor Kolom","Galat","Total"),
                      db, JK, KT, F_hit=F, F_tabel=Ft, p_value=p) 
  print(hasil, digits=5, na.print="", row.names=FALSE)
}
anava2arah_tanpa(Y)
##        Sumber db      JK      KT  F_hit F_tabel  p_value
##  Faktor Baris  2  479.96 239.979 4.2696  6.9443 0.101762
##  Faktor Kolom  2  733.92 366.960 6.5287  6.9443 0.054991
##         Galat  4  224.83  56.207     NA      NA       NA
##         Total  8 1438.70 179.838     NA      NA       NA
#PEMBANDING DENGAN FUNGSI BAWAAN R#
anova(aov(Data ~ Merek + Pelarut, data=data))