Test para riesgo de uso excesivo del celular
Barbara Anchaluisa, Amelie Rodríguez y Paulette Estupiñán
2026-10-24
Descripción del test
El instrumento se basa en la Escala de Adicción al Smartphone (SAS-SV), desarrollada por Kwon et al. (2013), y busca evaluar conductas asociadas al uso problemático del celular en personas mayores de 18 años en Ecuador. Este fenómeno se caracteriza por un patrón de uso excesivo o difícil de controlar que puede interferir en la vida cotidiana y relacionarse con malestares psicológicos, como ansiedad, estrés y síntomas depresivos (Pera, 2020). El test está compuesto por 18 ítems con formato de respuesta tipo Likert de seis puntos, desde «Totalmente en desacuerdo» hasta «Totalmente de acuerdo». Su propósito es identificar patrones de uso problemático, de modo que una puntuación más alta indique un mayor riesgo de presentar conductas asociadas al uso problemático del celular.
Análisis de la muestra
Como se observa en la Tabla 1, la muestra estuvo conformada por 158 participantes mayores de 18 años, con edades comprendidas entre los 18 y los 70 años (M = 32,1; DE = 16,1). En cuanto al sexo, el 58,9 % correspondió a mujeres (n = 93), el 40,5 % a hombres (n = 64) y el 0,6 % prefirió no responder (n = 1). Respecto a la ocupación, predominó la categoría de estudiantes, que representó el 56,3 % de la muestra (n = 89), seguida de trabajadores/as (15,8 %; n = 25), jubilados/as (9,5 %; n = 15), trabajadores/as independientes (8,9 %; n = 14), personas que estudian y trabajan (7,6 %; n = 12) y personas dedicadas a los quehaceres del hogar (1,9 %; n = 3).
La recolección de datos se realizó de manera virtual mediante un formulario de Google Forms, cuyo enlace se compartió inicialmente con personas conocidas y, posteriormente, en diferentes espacios y redes sociales para ampliar el alcance de la convocatoria. Debido a que los participantes se incorporaron a partir de la difusión del formulario y no mediante una selección aleatoria, se utilizó un muestreo no probabilístico por conveniencia. Este procedimiento facilitó el acceso a personas de distintas edades y ocupaciones.
| Overall (N=158) |
|
|---|---|
| Edad | |
| Mean (SD) | 32.1 (16.1) |
| Median [Min, Max] | 22.0 [18.0, 70.0] |
| Sexo | |
| Hombre | 64 (40.5%) |
| Mujer | 93 (58.9%) |
| Prefiero no decir | 1 (0.6%) |
| Ocupación | |
| Estudiante | 89 (56.3%) |
| Estudiante y trabajador/a | 12 (7.6%) |
| Jubilado/a | 15 (9.5%) |
| Quehaceres del hogar | 3 (1.9%) |
| Trabajador/a | 25 (15.8%) |
| Trabajador/a independiente | 14 (8.9%) |
Análisis de ítems según la TCT
LALAALALALALAL| Media | DE | Mínimo | Máximo | |
|---|---|---|---|---|
| P1 | 3.63 | 1.61 | 1 | 6 |
| P2 | 3.63 | 1.65 | 1 | 6 |
| P3 | 3.28 | 1.77 | 1 | 6 |
| P4 | 3.11 | 1.54 | 1 | 6 |
| P5 | 3.30 | 1.53 | 1 | 6 |
| P6 | 2.76 | 1.58 | 1 | 6 |
| P7 | 3.27 | 1.53 | 1 | 6 |
| P8 | 3.41 | 1.48 | 1 | 6 |
| P9 | 3.18 | 1.50 | 1 | 6 |
| P10 | 2.70 | 1.53 | 1 | 6 |
| P11 | 3.21 | 1.48 | 1 | 6 |
| P12 | 3.04 | 1.61 | 1 | 6 |
| P13 | 3.86 | 1.46 | 1 | 6 |
| P14 | 3.38 | 1.57 | 1 | 6 |
| P15 | 4.01 | 1.69 | 1 | 6 |
| P16 | 3.49 | 1.55 | 1 | 6 |
| P17 | 2.91 | 1.48 | 1 | 6 |
| P18 | 2.39 | 1.54 | 1 | 6 |
| Dificultad | RIR | RIT | Discriminación | |
|---|---|---|---|---|
| P1 | 0.53 | 0.52 | 0.59 | 0.44 |
| P2 | 0.53 | 0.65 | 0.71 | 0.53 |
| P3 | 0.46 | 0.40 | 0.49 | 0.38 |
| P4 | 0.42 | 0.23 | 0.32 | 0.24 |
| P5 | 0.46 | 0.59 | 0.65 | 0.48 |
| P6 | 0.35 | 0.59 | 0.65 | 0.45 |
| P7 | 0.45 | 0.39 | 0.47 | 0.29 |
| P8 | 0.48 | 0.49 | 0.55 | 0.37 |
| P9 | 0.44 | 0.67 | 0.72 | 0.48 |
| P10 | 0.34 | 0.62 | 0.67 | 0.43 |
| P11 | 0.44 | 0.64 | 0.69 | 0.47 |
| P12 | 0.41 | 0.53 | 0.60 | 0.36 |
| P13 | 0.57 | 0.56 | 0.62 | 0.39 |
| P14 | 0.48 | 0.68 | 0.73 | 0.54 |
| P15 | 0.60 | 0.59 | 0.66 | 0.52 |
| P16 | 0.50 | 0.60 | 0.66 | 0.47 |
| P17 | 0.38 | 0.11 | 0.20 | 0.14 |
| P18 | 0.28 | 0.54 | 0.61 | 0.35 |
Figura 1 Análisis de dificultad y discriminación de los ítems
Fiabilidad del test
Alpha de Cronbach
## [1] "Tabla 4: Análisis de Fiabilidad por Alpha"##
## Reliability analysis
## Call: alpha(x = base[4:21])
##
## raw_alpha std.alpha G6(smc) average_r S/N ase mean sd median_r
## 0.89 0.89 0.91 0.31 7.9 0.013 3.3 0.92 0.33
##
## 95% confidence boundaries
## lower alpha upper
## Feldt 0.86 0.89 0.91
## Duhachek 0.86 0.89 0.91
##
## Reliability if an item is dropped:
## raw_alpha std.alpha G6(smc) average_r S/N alpha se var.r med.r
## P1 0.88 0.88 0.91 0.31 7.5 0.013 0.023 0.33
## P2 0.88 0.88 0.90 0.30 7.2 0.014 0.023 0.32
## P3 0.89 0.89 0.91 0.31 7.8 0.013 0.024 0.35
## P4 0.89 0.89 0.91 0.33 8.2 0.012 0.020 0.34
## P5 0.88 0.88 0.90 0.30 7.3 0.014 0.024 0.33
## P6 0.88 0.88 0.90 0.30 7.3 0.014 0.023 0.33
## P7 0.89 0.89 0.91 0.31 7.8 0.013 0.024 0.34
## P8 0.88 0.88 0.91 0.31 7.6 0.013 0.024 0.33
## P9 0.88 0.88 0.90 0.30 7.1 0.014 0.023 0.32
## P10 0.88 0.88 0.91 0.30 7.3 0.014 0.024 0.32
## P11 0.88 0.88 0.90 0.30 7.2 0.014 0.022 0.33
## P12 0.88 0.88 0.91 0.30 7.5 0.013 0.024 0.33
## P13 0.88 0.88 0.91 0.30 7.4 0.014 0.023 0.33
## P14 0.88 0.88 0.90 0.30 7.1 0.014 0.022 0.32
## P15 0.88 0.88 0.91 0.30 7.3 0.014 0.022 0.33
## P16 0.88 0.88 0.91 0.30 7.3 0.014 0.023 0.32
## P17 0.90 0.90 0.92 0.34 8.6 0.012 0.016 0.35
## P18 0.88 0.88 0.91 0.30 7.4 0.014 0.024 0.33
##
## Item statistics
## n raw.r std.r r.cor r.drop mean sd
## P1 158 0.59 0.59 0.56 0.52 3.6 1.6
## P2 158 0.71 0.70 0.70 0.65 3.6 1.6
## P3 158 0.49 0.47 0.42 0.40 3.3 1.8
## P4 158 0.32 0.32 0.27 0.23 3.1 1.5
## P5 158 0.65 0.65 0.63 0.59 3.3 1.5
## P6 158 0.65 0.65 0.63 0.59 2.8 1.6
## P7 158 0.47 0.47 0.43 0.39 3.3 1.5
## P8 158 0.55 0.56 0.53 0.49 3.4 1.5
## P9 158 0.72 0.72 0.71 0.67 3.2 1.5
## P10 158 0.67 0.67 0.65 0.62 2.7 1.5
## P11 158 0.69 0.69 0.68 0.64 3.2 1.5
## P12 158 0.60 0.60 0.57 0.53 3.0 1.6
## P13 158 0.62 0.62 0.59 0.56 3.9 1.5
## P14 158 0.73 0.72 0.72 0.68 3.4 1.6
## P15 158 0.66 0.65 0.63 0.59 4.0 1.7
## P16 158 0.66 0.66 0.64 0.60 3.5 1.5
## P17 158 0.20 0.20 0.14 0.11 2.9 1.5
## P18 158 0.61 0.61 0.58 0.54 2.4 1.5
##
## Non missing response frequency for each item
## 1 2 3 4 5 6 miss
## P1 0.15 0.14 0.12 0.25 0.22 0.13 0
## P2 0.12 0.20 0.12 0.20 0.20 0.16 0
## P3 0.24 0.17 0.09 0.17 0.20 0.12 0
## P4 0.16 0.27 0.18 0.17 0.14 0.08 0
## P5 0.15 0.22 0.14 0.24 0.18 0.07 0
## P6 0.23 0.35 0.09 0.11 0.14 0.06 0
## P7 0.15 0.23 0.15 0.20 0.20 0.06 0
## P8 0.13 0.18 0.16 0.28 0.17 0.08 0
## P9 0.14 0.27 0.16 0.22 0.14 0.08 0
## P10 0.25 0.33 0.09 0.18 0.09 0.06 0
## P11 0.12 0.27 0.21 0.16 0.18 0.06 0
## P12 0.20 0.26 0.15 0.15 0.16 0.08 0
## P13 0.06 0.18 0.09 0.27 0.28 0.11 0
## P14 0.12 0.25 0.15 0.19 0.19 0.10 0
## P15 0.11 0.15 0.08 0.16 0.28 0.22 0
## P16 0.11 0.22 0.14 0.24 0.18 0.11 0
## P17 0.18 0.30 0.19 0.16 0.09 0.07 0
## P18 0.37 0.28 0.12 0.09 0.06 0.07 0Dos Mitades
## [1] "Tabla 5: Análisis de Fiabilidad por Guttman"## Split half reliabilities
## Call: splitHalf(r = base[4:21])
##
## Maximum split half reliability (lambda 4) = 0.94
## Guttman lambda 6 = 0.91
## Average split half reliability = 0.89
## Guttman lambda 3 (alpha) = 0.89
## Guttman lambda 2 = 0.89
## Minimum split half reliability (beta) = 0.79
## Average interitem r = 0.31 with median = 0.33Omega
## [1] "Tabla 6. Análisis de fiabilidad mediante omega de McDonald"## Omega_h for 1 factor is not meaningful, just omega_t## Omega
## Call: omegah(m = m, nfactors = nfactors, fm = fm, key = key, flip = flip,
## digits = digits, title = title, sl = sl, labels = labels,
## plot = plot, n.obs = n.obs, rotate = rotate, Phi = Phi, option = option,
## covar = covar)
## Alpha: 0.89
## G.6: 0.91
## Omega Hierarchical: 0.89
## Omega H asymptotic: 1
## Omega Total 0.89
##
## Schmid Leiman Factor loadings greater than 0.2
## g F1* h2 h2 u2 p2 com
## P1 0.56 0.31 0.31 0.69 1 1
## P2 0.68 0.46 0.46 0.54 1 1
## P3 0.43 0.19 0.81 1 1
## P4 0.23 0.05 0.95 1 1
## P5 0.61 0.37 0.37 0.63 1 1
## P6 0.63 0.40 0.40 0.60 1 1
## P7 0.41 0.17 0.83 1 1
## P8 0.52 0.27 0.27 0.73 1 1
## P9 0.70 0.49 0.49 0.51 1 1
## P10 0.65 0.42 0.42 0.58 1 1
## P11 0.69 0.48 0.48 0.52 1 1
## P12 0.56 0.32 0.32 0.68 1 1
## P13 0.60 0.36 0.36 0.64 1 1
## P14 0.72 0.51 0.51 0.49 1 1
## P15 0.65 0.43 0.43 0.57 1 1
## P16 0.65 0.43 0.43 0.57 1 1
## P17 0.01 0.99 1 1
## P18 0.58 0.33 0.33 0.67 1 1
##
## With Sums of squares of:
## g F1* h2
## 6.0 0.0 2.4
##
## general/max 2.54 max/min = 6.589163e+15
## mean percent general = 1 with sd = 0 and cv of 0
## Explained Common Variance of the general factor = 1
##
## The degrees of freedom are 135 and the fit is 2.31
## The number of observations was 158 with Chi Square = 345 with prob < 2.5e-20
## The root mean square of the residuals is 0.06
## The df corrected root mean square of the residuals is 0.06
## RMSEA index = 0.099 and the 90 % confidence intervals are 0.087 0.113
## BIC = -338.45
##
## Compare this with the adequacy of just a general factor and no group factors
## The degrees of freedom for just the general factor are 135 and the fit is 2.31
## The number of observations was 158 with Chi Square = 345 with prob < 2.5e-20
## The root mean square of the residuals is 0.06
## The df corrected root mean square of the residuals is 0.06
##
## RMSEA index = 0.099 and the 90 % confidence intervals are 0.087 0.113
## BIC = -338.45
##
## Measures of factor score adequacy
## g F1*
## Correlation of scores with factors 0.95 0
## Multiple R square of scores with factors 0.91 0
## Minimum correlation of factor score estimates 0.82 -1
##
## Total, General and Subset omega for each subset
## g F1*
## Omega total for total scores and subscales 0.89 0.89
## Omega general for total scores and subscales 0.89 0.89
## Omega group for total scores and subscales 0.00 0.00