Veri Seti Değişken/Davranışsal Problem Maddeleri (Behavioral Problem Items) x1 Kendini değersiz hissetme (Feel worthless) x2 Aklından çıkarma (Mind off) x3 Üzgün hissetme (Feel sad) x4 Endişeli hissetme (Feel worries) x5 Bazı şeyler duyma (Hear things) x6 Kaçma (Run away) x7 Sevilmediğini hissetme (Feel unloved) x8 Garip fikirler (Strange ideas) x9 Kaçak/aylak (Traunt) x10 Birçok kavgaya karışma (Getting many fights)
Veri Yükleme
library(dplyr)
library(tidyverse)
library(dplyr)
library(knitr)
library(foreign)
df <- read.spss("AFAV10N200.sav", to.data.frame = TRUE)
cat("Veri boyutu:", nrow(df), "satır,", ncol(df), "sütun\n")## Veri boyutu: 200 satır, 10 sütun
## X1 X2 X3 X4 X5 X6 X7
## 1 0.049557 -2.709164 -0.405507 -0.999259 0.661877 0.258086 -0.668271
## 2 -0.401043 1.514841 -0.587482 1.010374 1.365162 -0.441055 0.577073
## 3 -0.611112 0.042667 0.099589 -0.553762 -0.773270 -0.627353 -0.853195
## 4 -1.078668 1.428922 -0.677331 -0.947275 0.566928 -1.137985 -0.073436
## 5 2.543550 1.511399 0.171609 0.745966 0.308675 -0.657311 -0.697288
## 6 0.370340 0.435413 1.791379 1.641532 0.268354 0.807591 1.733908
## X8 X9 X10
## 1 -0.419684 2.079402 1.572202
## 2 2.372727 0.617201 -0.323086
## 3 -1.693240 -1.463801 -2.353268
## 4 1.850293 -0.109519 -1.436095
## 5 1.049745 -0.480856 -0.510027
## 6 -0.334656 0.440327 0.229442
library(psych)
fa1 <- round(fa(df[,],2)$loading[,1:2],2)
cbind(fa1,fa1^2)%>% kable(align = "c",col.names = c("MR1","MR2", "MR1^2","MR2^2"))| MR1 | MR2 | MR1^2 | MR2^2 | |
|---|---|---|---|---|
| X1 | 0.57 | 0.13 | 0.3249 | 0.0169 |
| X2 | 0.05 | 0.77 | 0.0025 | 0.5929 |
| X3 | 0.63 | 0.09 | 0.3969 | 0.0081 |
| X4 | 0.58 | 0.15 | 0.3364 | 0.0225 |
| X5 | -0.03 | 0.81 | 0.0009 | 0.6561 |
| X6 | 0.61 | -0.05 | 0.3721 | 0.0025 |
| X7 | 0.76 | 0.00 | 0.5776 | 0.0000 |
| X8 | 0.01 | 0.73 | 0.0001 | 0.5329 |
| X9 | 0.64 | -0.10 | 0.4096 | 0.0100 |
| X10 | 0.65 | -0.10 | 0.4225 | 0.0100 |
##
## Call: NULL
## Standardized loadings (pattern matrix) based upon correlation matrix
## MR1 MR2 h2 u2
## X1 0.57 0.12 0.34 0.66
## X2 0.05 0.77 0.60 0.40
## X3 0.63 0.08 0.41 0.59
## X4 0.58 0.14 0.36 0.64
## X5 -0.03 0.81 0.66 0.34
## X6 0.61 -0.06 0.37 0.63
## X7 0.76 -0.01 0.58 0.42
## X8 0.01 0.73 0.53 0.47
## X9 0.64 -0.11 0.42 0.58
## X10 0.65 -0.11 0.43 0.57
##
## MR1 MR2
## SS loadings 2.84 1.85
## Proportion Var 0.28 0.19
## Cumulative Var 0.28 0.47
## Proportion Explained 0.61 0.39
## Cumulative Proportion 0.61 1.00
## MR1 MR2
## MR1 1.00 0.02
## MR2 0.02 1.00
| MR1 | MR2 | |
|---|---|---|
| X1 | 0.3249 | 0.0169 |
| X2 | 0.0025 | 0.5929 |
| X3 | 0.3969 | 0.0081 |
| X4 | 0.3364 | 0.0225 |
| X5 | 0.0009 | 0.6561 |
| X6 | 0.3721 | 0.0025 |
| X7 | 0.5776 | 0.0000 |
| X8 | 0.0001 | 0.5329 |
| X9 | 0.4096 | 0.0100 |
| X10 | 0.4225 | 0.0100 |
| toplam | 2.8435 | 1.8519 |
## X2 X3 X4 X5 X6 X7 X8 X9 X10
## X2 1.00 NA NA NA NA NA NA NA NA
## X3 0.29 1.00 NA NA NA NA NA NA NA
## X4 0.34 0.60 1.00 NA NA NA NA NA NA
## X5 0.65 0.29 0.29 1.00 NA NA NA NA NA
## X6 0.28 0.30 0.27 0.19 1.00 NA NA NA NA
## X7 0.29 0.59 0.58 0.28 0.34 1.00 NA NA NA
## X8 0.58 0.26 0.33 0.60 0.23 0.25 1.00 NA NA
## X9 0.24 0.31 0.25 0.21 0.54 0.38 0.15 1.00 NA
## X10 0.20 0.21 0.26 0.22 0.60 0.40 0.21 0.56 1
Korelasyon Matrisi
| X1 | X2 | X3 | X4 | X5 | X6 | X7 | X8 | X9 | X10 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| X1 | 1.0000000 | 0.3343885 | 0.5943434 | 0.5397970 | 0.2565780 | 0.1991755 | 0.5871631 | 0.3020018 | 0.2268476 | 0.2983192 |
| X2 | 0.3343885 | 1.0000000 | 0.2904066 | 0.3395583 | 0.6498080 | 0.2823751 | 0.2949006 | 0.5818842 | 0.2419703 | 0.2026057 |
| X3 | 0.5943434 | 0.2904066 | 1.0000000 | 0.6016483 | 0.2878299 | 0.3013684 | 0.5860573 | 0.2641340 | 0.3108104 | 0.2144881 |
| X4 | 0.5397970 | 0.3395583 | 0.6016483 | 1.0000000 | 0.2865822 | 0.2696748 | 0.5848183 | 0.3298770 | 0.2510404 | 0.2569463 |
| X5 | 0.2565780 | 0.6498080 | 0.2878299 | 0.2865822 | 1.0000000 | 0.1918143 | 0.2825446 | 0.5980623 | 0.2070637 | 0.2166051 |
| X6 | 0.1991755 | 0.2823751 | 0.3013684 | 0.2696748 | 0.1918143 | 1.0000000 | 0.3435535 | 0.2314108 | 0.5431600 | 0.6007766 |
| X7 | 0.5871631 | 0.2949006 | 0.5860573 | 0.5848183 | 0.2825446 | 0.3435535 | 1.0000000 | 0.2540128 | 0.3772741 | 0.4016926 |
| X8 | 0.3020018 | 0.5818842 | 0.2641340 | 0.3298770 | 0.5980623 | 0.2314108 | 0.2540128 | 1.0000000 | 0.1540382 | 0.2077540 |
| X9 | 0.2268476 | 0.2419703 | 0.3108104 | 0.2510404 | 0.2070637 | 0.5431600 | 0.3772741 | 0.1540382 | 1.0000000 | 0.5640019 |
| X10 | 0.2983192 | 0.2026057 | 0.2144881 | 0.2569463 | 0.2166051 | 0.6007766 | 0.4016926 | 0.2077540 | 0.5640019 | 1.0000000 |
1.1.a.KMO Değeri
## Kaiser-Meyer-Olkin factor adequacy
## Call: KMO(r = veri)
## Overall MSA = 0.8
## MSA for each item =
## X2 X3 X4 X5 X6 X7 X8 X9 X10
## 0.79 0.80 0.82 0.77 0.80 0.84 0.82 0.83 0.75
KMO değeri 0.80-0.89 arasında olduğundan iyi olarak değerlendirilebilir. Maddelera incelendiğinde ideal olan 0.70’in üzerindedirler.
1.1.a. Barlett Testi
## $chisq
## [1] 695.0465
##
## $p.value
## [1] 5.494577e-123
##
## $df
## [1] 36
p değeri anlamlı olmadığından H0 reddedilir yani faktör analizi yapılabilir.
1.1.b.Bu indeks ve istatistik testinin hangi varsayımı test ettiğini belirtiniz.
H0: Korelasyon matrisi birim matrise eşittir. H1: Korelasyon matrisi birim matris değildir.
KMO 0.60’tan büyük ve Barlett testi anlamlıdır.
1.1.c. Bu veri setinin test edilen varsayımı karşılayıp karşılamadığını nedeniyle açıklayınız.
Test edilen varsayımı karşılamaktadır bu yüzden faktör analizi yapılabilmektedir.
1.2. Faktör Sayısını Belirleme
## [1] 3.8085773 1.5565392 1.2038749 0.5098633 0.4802250 0.4072684 0.3943401
## [8] 0.3509097 0.2884021
## [1] 9
9 değişken vardır. Kaiser kriterine göre özdeğeri 1’den büyük olduğundan 3 faktör seçilmelidir.
Faktör Çıkarma İşlemi
## Factor Analysis using method = pa
## Call: fa(r = veri, nfactors = 3, rotate = "none", fm = "pa")
## Standardized loadings (pattern matrix) based upon correlation matrix
## PA1 PA2 PA3 h2 u2 com
## X2 0.63 -0.45 0.18 0.64 0.36 2.0
## X3 0.64 0.05 -0.45 0.61 0.39 1.8
## X4 0.65 -0.01 -0.43 0.61 0.39 1.7
## X5 0.61 -0.50 0.19 0.66 0.34 2.1
## X6 0.59 0.37 0.27 0.57 0.43 2.1
## X7 0.68 0.16 -0.33 0.60 0.40 1.6
## X8 0.57 -0.44 0.15 0.54 0.46 2.0
## X9 0.57 0.39 0.21 0.52 0.48 2.1
## X10 0.59 0.44 0.32 0.64 0.36 2.4
##
## PA1 PA2 PA3
## SS loadings 3.41 1.15 0.80
## Proportion Var 0.38 0.13 0.09
## Cumulative Var 0.38 0.51 0.60
## Proportion Explained 0.63 0.22 0.15
## Cumulative Proportion 0.63 0.85 1.00
##
## Mean item complexity = 2
## Test of the hypothesis that 3 factors are sufficient.
##
## df null model = 36 with the objective function = 3.56 with Chi Square = 695.05
## df of the model are 12 and the objective function was 0.08
##
## The root mean square of the residuals (RMSR) is 0.02
## The df corrected root mean square of the residuals is 0.03
##
## The harmonic n.obs is 200 with the empirical chi square 2.61 with prob < 1
## The total n.obs was 200 with Likelihood Chi Square = 16.15 with prob < 0.18
##
## Tucker Lewis Index of factoring reliability = 0.981
## RMSEA index = 0.041 and the 90 % confidence intervals are 0 0.089
## BIC = -47.43
## Fit based upon off diagonal values = 1
## Measures of factor score adequacy
## PA1 PA2 PA3
## Correlation of (regression) scores with factors 0.95 0.86 0.82
## Multiple R square of scores with factors 0.90 0.75 0.67
## Minimum correlation of possible factor scores 0.79 0.49 0.34
PA2 ve PA3 için de yapı oluşturulması sağlanmalıdır.
1.3. Artık Korelasyon Matrisi
## X2 X3 X4 X5 X6 X7 X8 X9 X10
## X2 0.36 -0.01 0.01 0.00 0.02 0.00 -0.01 0.02 -0.03
## X3 -0.01 0.39 0.00 0.01 0.02 0.00 -0.01 0.02 -0.04
## X4 0.01 0.00 0.39 -0.03 0.00 0.00 0.02 -0.02 0.01
## X5 0.00 0.01 -0.03 0.34 -0.04 0.01 0.00 0.01 0.02
## X6 0.02 0.02 0.00 -0.04 0.43 -0.03 0.02 0.01 0.00
## X7 0.00 0.00 0.00 0.01 -0.03 0.40 -0.01 0.00 0.03
## X8 -0.01 -0.01 0.02 0.00 0.02 -0.01 0.46 -0.03 0.02
## X9 0.02 0.02 -0.02 0.01 0.01 0.00 -0.03 0.48 -0.01
## X10 -0.03 -0.04 0.01 0.02 0.00 0.03 0.02 -0.01 0.36
## [1] 0
Artık korelasyon matrisi, gerçek korelasyonlar ile faktör modelinin tahmin ettiği korelasyonlar arasındaki farkı gösterir.
3 faktörlü model, değişkenler arasındaki korelasyon yapısını mükemmel biçimde açıklıyor. Artık korelasyonların tamamı kabul edilebilir sınırın altında, model uyumu çok iyidir.
Paralel Analiz
## Parallel analysis suggests that the number of factors = 3 and the number of components = NA
Dört farklı kriter de 3 faktör öneriyor. Bu güçlü bir uyumdur. Analize 3 faktör ile devam edebiliriz.
library(nFactors)
PA<-nScree( x=out$e.values, aparallel=NULL,cor=TRUE, model="factors", criteria=NULL)
PA$Components## noc naf nparallel nkaiser
## 1 3 1 3 3
5 kriter 3 faktörü destekliyor, yalnızca AF farklı bir öneri sunuyor. Literatürde 3 kriterin üzerinde uyum yeterli kabul edilir.
Örüntü Katsayıları
## PA1 PA2 PA3
## X2 0.6347311 -0.448958001 0.1848033
## X3 0.6353772 0.052276189 -0.4462350
## X4 0.6469828 -0.005825641 -0.4321254
## X5 0.6083160 -0.499082198 0.1926516
## X6 0.5948226 0.372381868 0.2695519
## X7 0.6800601 0.164525396 -0.3287085
## X8 0.5709065 -0.440663747 0.1505011
## X9 0.5671838 0.386046503 0.2113472
## X10 0.5893570 0.438361606 0.3156370
Rotasyonsuz çözümde tüm değişkenler tek faktöre yığılıyor. Döndürme işlemi gerekir.
1.4.a. Ortak Varyans Katsayısı
## Factor Analysis using method = pa
## Call: fa(r = veri, nfactors = 3, rotate = "none", fm = "pa")
## Standardized loadings (pattern matrix) based upon correlation matrix
## PA1 PA2 PA3 h2 u2 com
## X2 0.63 -0.45 0.18 0.64 0.36 2.0
## X3 0.64 0.05 -0.45 0.61 0.39 1.8
## X4 0.65 -0.01 -0.43 0.61 0.39 1.7
## X5 0.61 -0.50 0.19 0.66 0.34 2.1
## X6 0.59 0.37 0.27 0.57 0.43 2.1
## X7 0.68 0.16 -0.33 0.60 0.40 1.6
## X8 0.57 -0.44 0.15 0.54 0.46 2.0
## X9 0.57 0.39 0.21 0.52 0.48 2.1
## X10 0.59 0.44 0.32 0.64 0.36 2.4
##
## PA1 PA2 PA3
## SS loadings 3.41 1.15 0.80
## Proportion Var 0.38 0.13 0.09
## Cumulative Var 0.38 0.51 0.60
## Proportion Explained 0.63 0.22 0.15
## Cumulative Proportion 0.63 0.85 1.00
##
## Mean item complexity = 2
## Test of the hypothesis that 3 factors are sufficient.
##
## df null model = 36 with the objective function = 3.56 with Chi Square = 695.05
## df of the model are 12 and the objective function was 0.08
##
## The root mean square of the residuals (RMSR) is 0.02
## The df corrected root mean square of the residuals is 0.03
##
## The harmonic n.obs is 200 with the empirical chi square 2.61 with prob < 1
## The total n.obs was 200 with Likelihood Chi Square = 16.15 with prob < 0.18
##
## Tucker Lewis Index of factoring reliability = 0.981
## RMSEA index = 0.041 and the 90 % confidence intervals are 0 0.089
## BIC = -47.43
## Fit based upon off diagonal values = 1
## Measures of factor score adequacy
## PA1 PA2 PA3
## Correlation of (regression) scores with factors 0.95 0.86 0.82
## Multiple R square of scores with factors 0.90 0.75 0.67
## Minimum correlation of possible factor scores 0.79 0.49 0.34
Tüm değişkenlerin ortak varyans katsayıları yeterli düzeyde. Hiçbir değişkeni modelden çıkarmaya gerek yok. 3 faktörlü model, her değişkeni açıklıyor.
Yüklerin Kareleri Toplamı/Açıklanan Varyans
## [1] 30.96811
## [1] 10.4957
## [1] 7.316157
## PA1 PA2 PA3
## SS loadings 3.4064918 1.1545273 0.8047773
## Proportion Var 0.3784991 0.1282808 0.0894197
## Cumulative Var 0.3784991 0.5067799 0.5961996
## Proportion Explained 0.6348530 0.2151642 0.1499828
## Cumulative Proportion 0.6348530 0.8500172 1.0000000
3 faktör birlikte toplam varyansın %59,6’sını açıklıyor. PA1 baskın faktördür (%37,8). Sosyal bilimler için bu oran kabul edilebilir düzeydedir. Varimax rotasyonu sonrası bu dağılım daha dengeli hale gelecektir.
Üretilen ve Artık Korelasyon Matrisleri
## X2 X3 X4 X5 X6 X7 X8
## X2 0.6385992 0.2973582 0.3334174 0.6457867 0.2601827 0.2970439 0.5880248
## X3 0.2973582 0.6055626 0.6036030 0.2744521 0.2771199 0.5873766 0.2725459
## X4 0.3334174 0.6036030 0.6053530 0.3132278 0.2661904 0.5810719 0.3068985
## X5 0.6457867 0.2744521 0.3132278 0.6562460 0.2279205 0.2682535 0.5962133
## X6 0.2601827 0.2771199 0.2661904 0.2279205 0.5651404 0.3771774 0.2160608
## X7 0.2970439 0.5873766 0.5810719 0.2682535 0.3771774 0.5975995 0.2662794
## X8 0.5880248 0.2725459 0.3068985 0.5962133 0.2160608 0.2662794 0.5427694
## X9 0.2257482 0.2862462 0.2733807 0.1930744 0.5380995 0.3797619 0.1855002
## X10 0.2356081 0.2565316 0.2423553 0.2005448 0.5988814 0.3691672 0.1908014
## X9 X10
## X2 0.2257482 0.2356081
## X3 0.2862462 0.2565316
## X4 0.2733807 0.2423553
## X5 0.1930744 0.2005448
## X6 0.5380995 0.5988814
## X7 0.3797619 0.3691672
## X8 0.1855002 0.1908014
## X9 0.5153970 0.5702107
## X10 0.5702107 0.6391293
Faktör modeli korelasyon yapısını başarıyla yeniden üretiyor. Model-veri uyumu mükemmel.
## X2 X3 X4 X5 X6 X7 X8 X9 X10
## TRUE TRUE TRUE TRUE TRUE TRUE TRUE TRUE TRUE
1.5. Faktörlerin Yorumlanması
##
## Loadings:
## PA1 PA2 PA3
## X2 0.635 -0.449 0.185
## X3 0.635 -0.446
## X4 0.647 -0.432
## X5 0.608 -0.499 0.193
## X6 0.595 0.372 0.270
## X7 0.680 0.165 -0.329
## X8 0.571 -0.441 0.151
## X9 0.567 0.386 0.211
## X10 0.589 0.438 0.316
##
## PA1 PA2 PA3
## SS loadings 3.406 1.155 0.805
## Proportion Var 0.378 0.128 0.089
## Cumulative Var 0.378 0.507 0.596
1.6. Artık matrisi değerlendirerek mevcut modelin veriye uyup uymadığını nedenleriyle açıklayınız.
3 faktörlü PA modeli veriye mükemmel uyum sağlamaktadır. Artık korelasyonların tamamı ihmal edilebilir düzeyde olup model, değişkenler arasındaki korelasyon yapısını eksiksiz biçimde açıklamaktadır.
## PA2 PA1 PA3
## X2 0.761 0.158 0.187
## X3 0.175 0.166 0.740
## X4 0.230 0.141 0.730
## X5 0.786 0.114 0.160
## X6 0.150 0.715 0.179
## X7 0.155 0.324 0.685
## X8 0.707 0.110 0.177
## X9 0.105 0.678 0.210
## X10 0.113 0.778 0.146
Varimax rotasyonu başarılıdır. Değişkenler 3 faktöre anlamlı ve net biçimde dağılmıştır. X2, X5, X8’in ortak özelliği nedir? X6, X9, X10? X3, X4, X7? Bu soruların cevabı faktör isimlerini belirleyecektir.
## [1] 1.84983
Toplam Açıklanan Varyans
## PA1 PA2 PA3
## Proportion Var 0.3784991 0.1282808 0.0894197
## Cumulative Var 0.3784991 0.5067799 0.5961996
## PA2 PA1 PA3
## Proportion Var 0.2055366 0.1975780 0.1930850
## Cumulative Var 0.2055366 0.4031146 0.5961996
Dik Döndürmede Yük Grafiği
## PA2 PA1 PA3
## X3 0.175 0.166 0.74
## X4 0.230 0.141 0.73
Örüntü ve Yapı Katsayısı
##
## Loadings:
## PA2 PA3 PA1
## X2 0.782
## X3 0.803
## X4 0.785
## X5 0.822
## X6 0.741
## X7 0.700
## X8 0.730
## X9 0.697
## X10 0.827
##
## PA2 PA3 PA1
## SS loadings 1.826 1.758 1.752
## Proportion Var 0.203 0.195 0.195
## Cumulative Var 0.203 0.398 0.593
Tüm değişkenler tek bir faktöre yüklendi, çapraz yükleme ortadan kalktı ve varyans 3 faktöre eşit dağıldı.
##
## Loadings:
## PA2 PA3 PA1
## X2 0.798 0.397 0.315
## X3 0.355 0.777 0.363
## X4 0.402 0.775 0.346
## X5 0.810 0.366
## X6 0.388 0.751
## X7 0.349 0.761 0.498
## X8 0.737 0.362
## X9 0.397 0.717
## X10 0.364 0.798
##
## PA2 PA3 PA1
## SS loadings 2.465 2.647 2.453
## Proportion Var 0.274 0.294 0.273
## Cumulative Var 0.274 0.568 0.840
## PA2 PA3 PA1
## PA2 1.0000000 0.4737582 0.3528280
## PA3 0.4737582 1.0000000 0.5075233
## PA1 0.3528280 0.5075233 1.0000000
Faktör Puanı Kestirimi
## MR2 MR3 MR1
## [1,] -0.8139794 -0.5937808 0.99587285
## [2,] 1.4497940 0.4155708 -0.01592139
## [3,] -0.7626110 -0.5641900 -1.56647030
## [4,] 0.8955885 -0.4873993 -0.88536816
## [5,] 0.7715400 0.1050747 -0.52102211
## [6,] 0.2529574 1.6461975 0.60367562
Regresyon yöntemiyle elde edilen faktör puanları standartlaştırılmış değerlerdir (ortalama≈0, SS≈1). Her gözlemin 3 faktördeki konumunu sayısal olarak ifade eder ve ileri analizlerde doğrudan kullanılabilir.
Faktör analizi bir keşif süreci olduğunu, doğru ya da yanlış tek bir cevap olmadığını, her adımda gerekçeli kararlar alınması gerektiğini bir kez daha fark ettim.
İstatistiksel uyum tek başına yeterli değil; faktörlerin kuramsal olarak anlamlı olması da şarttır.
Rotasyon sonuçları yorumlanırken sayılar kadar değişkenlerin içeriği de belirleyicidir. Faktörleri isimlendirmek analizi yapmayı gerçek anlamda sınar.
Bu analiz boyunca faktör analizinin yalnızca bir istatistik tekniği olmadığı, aynı zamanda verinin arkasındaki gizli yapıyı anlamlandırma çabası olduğu görülmüştür. Her çıktı bir sonraki soruyu doğurmuş, her karar gerekçelendirilmek zorunda kalınmıştır. Bu süreç, nicel araştırma okuryazarlığını hem teknik hem kavramsal düzeyde güçlendirmiştir.