Güvenilirlik Analizi (Reliability):

Bu değişkenler aynı boyutu gerçekten uyum içinde ölçüyor mu diye bakmak için Analyze -> Scale -> Reliability Analysis sekmesine gidilir.

Biz Items kısmına aşağıdaki değişkenleri atarız.

Artık welhappy yerine welhappyr analize konacaktır.

Artık welenjoy yerine welenjoyr analize konacaktır.

Hocamızın Cronbach’s Alpha Değeri Hakkındaki Açıklaması: Ruh sağlığı endeksi oluşturma sürecinde maddelerin iç tutarlılığını (internal consistency) değerlendirmek için Cronbach’s Alpha (α) katsayısını kullanacağımızı belirtmiştir. Bu katsayı, 0 ile 1 arasında bir değer alır ve ölçekte yer alan 10 değişkenin (madde) birbirini ne ölçüde benzer şekilde ölçtüğünü, yani aynı yapıyı (latent construct) ne derece tutarlı bir şekilde yansıttığını gösterir.

Genel kabul gören kurala göre, Cronbach’s Alpha katsayısının 0.70 ve üzerinde olması, oluşturulan ölçeğin güvenilir (reliable) kabul edildiğini işaret eder. Hocamız, bu katsayının başlangıç düzeyinde en temel ve en sık kullanılan güvenilirlik göstergesi olduğunu vurgulamış, daha ileri düzeyde diğer güvenilirlik analizleri yapılabileceğini ancak ilk aşamada 0.70 eşiğinin kontrol edilmesinin yeterli olacağını ifade etmiştir.

Bu analiz, ters kodlama işlemi tamamlandıktan sonra yapılacaktır.

Tablo Yorumu : Reliability analizi sonucunda, ruh sağlığı ölçeğini oluşturan 10 maddenin Cronbach’s Alpha katsayısı 0.883 olarak hesaplanmıştır. Toplam 2615 vakadan 2358’i (%90.2) analiz kapsamına alınırken, 257 vaka (%9.8) listwise deletion yöntemiyle (en az bir maddede missing değer olması nedeniyle) analiz dışı bırakılmıştır.

Bu değer, literatürde genel kabul gören 0.70 eşiğinin oldukça üzerinde olup, ölçeğin yüksek iç tutarlılığa ve güçlü güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir. Hocamız, 0.883’lük bu skoru “çok güzel bir skor” olarak nitelendirmiş ve 0.70’in üzerindeki değerlerin genellikle güvenilir bir ölçek olarak kabul edildiğini vurgulamıştır. Literatürde 0.60 ve hatta bazı durumlarda 0.50’nin dahi kabul edilebildiği belirtilse de, 0.70 ve üzeri değerler standart kabul edilmektedir.

Bununla birlikte, hocamız yüksek Cronbach’s Alpha değerlerine karşı da dikkatli olunması gerektiğini belirtmiştir. Özellikle 0.90 ve üzeri (bazılarına göre 0.95 ve üzeri) katsayılar, maddeler arasında aşırı yüksek korelasyon olduğunu ve ölçekte gereksiz tekrarların (redundancy) olabileceğini işaret edebilir. Bu durum, ölçeğin belirli bir alt boyutu aşırı temsil etmesine ve ölçümde önyargıya (bias) yol açabilir. Bu nedenle, özellikle madde sayısı fazla olan ölçeklerde 0.90’ın üzeri değerlerde bazı maddelerin ölçekten çıkarılması düşünülmelidir.

Cronbach’s Alpha If Item Deleted Analizi ile Ölçek İyileştirme ve Madde Optimizasyonu Hocamız, Cronbach’s Alpha katsayısının bazen düşük çıktığı durumlarda (örneğin 0.65) tüm maddelerin birbiriyle uyumsuz olmasının gerekmediğini vurgulamıştır. Çoğu zaman ölçeğin iç tutarlılığını düşüren yalnızca bir veya birkaç madde olabilir. Bu nedenle SPSS’te yer alan “Cronbach’s Alpha if Item Deleted” (Madde Çıkarıldığında Cronbach’s Alpha) tablosu büyük önem taşır.

Bu tablo, her bir maddenin tek tek ölçekten çıkarılması durumunda Alpha katsayısının ne olacağını gösterir. Araştırmacı bu değerlere bakarak Alpha skorunu düşüren (uyumsuz) maddeleri tespit edip ölçekten çıkardığında genel Alpha değerini basamak basamak yükseltebilir. Benzer şekilde, Alpha katsayısının çok yüksek olduğu durumlarda (örneğin 0.90 ve üzeri) da bazı maddelerin çıkarılması önerilir; çünkü aşırı yüksek korelasyon, maddelerin birbirini tekrar ettiğini ve ölçeğin belirli bir alt boyutu aşırı temsil ettiğini gösterebilir. Bu analiz, ölçek geliştirme sürecinde madde seçimi ve optimizasyonu için temel bir araçtır.

Biz Items kısmına aşağıdaki değişkenleri atarız.

Artık welhappy yerine welhappyr analize konacaktır.

Artık welenjoy yerine welenjoyr analize konacaktır.

Cronbach's Alpha if item deleted (Madde silinirse alfa ne olur) opsiyonu çok faydalıdır. Eğer skoru genel olarak düşüren, ölçeği bozan tek bir soru (item) varsa, silindiğinde alfa değerini yükselteceği için bu soru tespit edilerek ölçek dışına alınabilir.

Continue ve OK tıklanır.

Tablo Yorumu : Item-Total Statistics ve Cronbach’s Alpha If Item Deleted Analizi Orijinal ölçekte Cronbach’s Alpha katsayısı 0.883 olarak hesaplanmıştır. “Cronbach’s Alpha if Item Deleted” sütunu incelendiğinde, herhangi bir maddenin ölçekten çıkarılması durumunda Alpha değerinin artmadığı görülmektedir. En yüksek Alpha değeri, bazı maddelerin silinmesiyle 0.878 seviyesine gerilemekte, yani orijinal skordan daha düşük çıkmaktadır.

Bu sonuç, ölçekteki 10 maddenin hiçbirinin iç tutarlılığı olumsuz etkilemediğini, aksine tüm maddelerin ölçeğe pozitif katkı sağladığını göstermektedir. Dolayısıyla, mevcut maddelerin hiçbirini çıkarmaya gerek yoktur. Ölçek, hem genel Alpha değeri (0.883) hem de madde bazındaki katkı açısından çok güçlü bir iç tutarlılığa sahiptir ve güvenilir bir ruh sağlığı endeksi olarak kullanılmaya uygundur.

Özetle: Hiçbir madde silinmeden, mevcut haliyle ölçek oldukça sağlıklı ve tutarlıdır.

Ruh Sağlığı Endeksinin (Mental Health Index) Oluşturulması ve Hesaplanması

Cronbach’s Alpha katsayısının 0.883 olarak hesaplanması, 10 maddeden oluşan ruh sağlığı ölçeğinin yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu ve araştırmada kullanılabilecek güvenilir bir yapıya kavuştuğunu göstermektedir. Bu değer, literatürde genel kabul gören 0.70 eşiğinin oldukça üzerinde olup, maddelerin aynı latent yapıyı (ruh sağlığı / mental health) tutarlı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamaktadır.

“Cronbach’s Alpha if Item Deleted” analizinde de hiçbir maddenin çıkarılması durumunda Alpha değerinin artmadığı görülmüş, dolayısıyla mevcut 10 maddenin tamamının ölçekte kalması uygun bulunmuştur. Bu güvenilirlik sonuçları sayesinde artık ölçeğin kompozit endeks (composite index) olarak hesaplanmasına geçilebilir.

Temporary.
* ================================================
* RUH SAĞLIĞI ENDEKSİ (MENTAL HEALTH INDEX) HESAPLAMA
* Tüm 10 madde ters kodlanmış haliyle toplanıyor
* ================================================

COMPUTE menhlth = weldepp + welhard + welsleep + welalone + welsad + 
                  welstop + welworry + weloverwhelm + welhappyr + welenjoyr.

* Endeksin dağılımını ve normalite kontrolünü yap
FREQUENCIES VARIABLES = menhlth
  /HISTOGRAM NORMAL.

Yorum : Ruh sağlığı endeksi (menhlth) için oluşturulan histogram incelendiğinde, endeksin dağılımı normal dağılıma oldukça yakın bir yapı sergilemektedir. Ortalaması 18.52 ve standart sapması 5.497 olan endeksin histogramı, normal dağılım eğrisine (superimposed normal curve) büyük ölçüde uymakta olup, yalnızca hafif sağa çarpıklık (mild positive skewness) göstermektedir. Bu dağılım, Merkezi Limit Teoremi’nin de desteğiyle, parametrik istatistiksel analizlerde (t-test, ANOVA, regresyon vb.) rahatlıkla kullanılabilecek niteliktedir. Endeksin normaliteye yakın olması, ileriki çıkarımsal istatistik işlemlerinde güçlü ve güvenilir sonuçlar elde edilmesini kolaylaştırmaktadır.

Ruh Sağlığı Endeksinin Kalıcı Olarak Kaydedilmesi ve İlk Çıkarımsal Analizlere Geçiş

Bu endeksi sisteme kalıcı olarak kayıt etmek için;

Temporary komut satırı haline getirip pasif hale getirdikten sonra tarayıp çalıştırıyoruz Böylece menhalth endeksi sisteme kayıt edilmiş olur.

Hocamız, oluşturulan ruh sağlığı endeksi değişkenini (menhlth) veri setine kalıcı olarak kaydetmiş ve sisteme eklemiştir. Bu aşamadan itibaren endeks, analizlerde kullanılabilir bir değişken haline gelmiştir.

Örnek olarak endeksin cinsiyet (kadın-erkek) açısından farklılık gösterip göstermediğine bakalım.

Ortalama karşılaştırması (mean comparison), bir kategorik bağımsız değişken (nominal veya ordinal) ile bir sayısal (ölçek düzeyinde) bağımlı değişken arasındaki grup ortalamalarının kıyaslanması amacıyla kullanılır.

Bu prosedür, Independent Samples T-Test ve One-Way ANOVA gibi temel çıkarımsal istatistik tekniklerinin pratikteki ilk adımını oluşturur ve farklı grupların ruh sağlığı endeksi ortalamalarının betimsel düzeyde farklılık gösterip göstermediğinin hızlıca değerlendirilmesine imkân tanır.

Bu geçiş, betimsel istatistiklerden çıkarımsal istatistiğe kontrollü ve mantıklı bir adım atmayı temsil etmektedir.

Yorum : Endeksin yapısı gereği yüksek skorlar daha kötü ruh sağlığını (daha yüksek depresyon, endişe ve olumsuz duygusal durum) ifade etmektedir. Bu nedenle kadınların ortalama skoru erkeklere göre yaklaşık 2.37 puan daha yüksektir. Bu fark, kadınların örneklemde erkeklere kıyasla daha olumsuz ruh sağlığı profiline sahip olduğunu betimsel düzeyde göstermektedir.

Ancak hocamızın da belirttiği gibi, bu aşamada yalnızca betimsel ortalamalar incelenmiştir. Gruplar arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olup olmadığı (yani örneklemdeki bu farkın popülasyonda da var olup olmadığı) henüz test edilmemiştir.

Şimdi endeksin yerleşim yeri (kırsal-şehir) açısından farklılık gösterip göstermediğini bakalım.Tabii ki betimsel olarak bakacağız. İstatiksel anlamlılık testinin henüz yapılmadığını hatırlayalım.

Bu aşamaya kadar herhangi bir çıkarımsal istatistik (inferential statistics) analizi yapılmamıştır. Gruplar arasındaki farkın tesadüfi mi yoksa popülasyonda da var olan sistematik bir farklılık mı olduğu, ilerleyen bölümlerde istatiksel anlamlılık testleri ile belirlenecektir.