4. Veri Kodlama (Data Coding) - Menü Yöntemi

Eldeki detaylı bir değişkeni daha geniş kategoriler halinde gruplamak (örneğin 9 kategorili eğitim seviyesini 6 kategoriye düşürmek) için veri kodlama yapılır. Bu işlemi planlamak için Excel’de eski ve yeni değerlerin eşleştirildiği bir tablo hazırlamak faydalıdır. Az önceki gibi bir tablo yaparak düzenlemeyi derli toplu görebiliriz.

Değişkenimin Value Label kısmına bakarız. Acaba etiketleme nasıl yapılmış diye (1’den mi başlıyor 2’den mi başlıyor artış birer birer mi yoksa ikişer ikişer mi mantığında) görmemiz lazım.

Buna göre Excel’de kendimize yardımcı bir tablo oluştururuz.

  1. Recode into Same Variables: Değişiklikleri mevcut değişkenin üzerine yazar, orijinal veriyi yok eder.

  2. Recode into Different Variables: Eski değişkeni korur, değişiklikleri yeni bir değişkene kaydeder.

Aksine zorunlu bir neden yoksa her zaman bu yöntem tercih edilmelidir.Yani Recode into Different Variablesseçeneği ile işlem yapılır.

Adımlar:

  1. Transform -> Recode into Different Variables seçilir.

  1. İşlem yapılacak değişken sağa atılır.

  1. “Output Variable” kısmına yeni değişkenin ismi ve etiketi yazılıp Change butonuna basılır.

  1. Old and New Values butonuna tıklanarak eski değerlerin karşılığına gelecek yeni değerler girilir (Örn: Eski 1 -> Yeni 1, Eski 3 -> Yeni 2) ve her adımda Add tuşuna basılır.

  1. Menüde aralık belirtmek için Range opsiyonu kullanılabilir (Örn: 1 thru 2 = 1) veya “Lowest thru value”, “value thru highest” seçenekleri değerlendirilebilir.

  2. İşlem onaylandıktan sonra veri setinin sonuna yeni değişken eklenir. Daha sonra Variable View sekmesinden bu yeni değerlere etiket (Value Labels) atanması gerekir.

Bu aşamada frekans analizi yapalım ki eski ve yeni arasında tutarlılık var mı diye bakalım.

5. Veri Kodlama - Syntax (Kod/Yazılım) Yöntemi

Menüden kodlama yapmak zahmetli, karıştırmaya müsait ve tekrar edilmesi zor olduğu için profesyonel işlemlerde Syntax (kod) yazmak tercih edilmelidir. Syntax penceresi File -> New -> Syntax yoluyla açılır.

Tarayıp play tuşuna basarız.

ÖNEMLİ NOT: TEMPORARY Kullandığımız için yeni değişken Variable View kısmına eklenmeden analiz sonucu gelir.DİKKAT DİKKAT DİKKAT

Recode İçin Kısa Yollar ve Komutlar:

Virgül Kullanımı: (1, 2 = 1) (1 ve 2 değerlerini 1 yap).

THRU (Aralık) Kullanımı: (1 THRU 2 = 1) veya (8 THRU HIGHEST = 6) veya (LOWEST THRU 2 = 1).

veya Highest ve Lowest ile yazılış şekli

ELSE ve COPY: (ELSE ve ElSE = COPY) kodu, belirtilen şartlar dışındaki tüm geriye kalan değerlerin orijinal halinde kalmasını sağlar.

Ancak ELSE kullanılırken kayıp verilerin (88, 99 gibi) de bu kurala dahil olabileceği unutulmamalı, dikkatli olunmalıdır.

ELSE ile

ELSE = COPY ile

Etiket Atama: Syntax üzerinden değişkenin değerlerine etiket atamak için VALUE LABELS degisken_adi 1 'Etiket 1' 2 'Etiket 2'. komutu, değişkenin kendi adını etiketlemek için ise VARIABLE LABELS degisken_adi 'Yeni İsim'. komutu kullanılır.

Tarayıp play tuşuna tıkladığımızda;

NOT: Çoklu etiket atama isteseydik aşağıdaki gibi yazardık.

Yorum Satırı (Comment): Kodların arasına ne işlem yapıldığını hatırlamak için not düşmek istenirse kodun başına yıldız * konur ve sonuna nokta . eklenir. Program bu kısımları gri renkte gösterir ve kod olarak çalıştırmaz.

Önemli Teknik Detay: Syntax çalıştırırken eğer kodun altında bir çıktı komutu (Frequencies, Descriptives vb.) veya EXECUTE. yazmazsa, SPSS “transformations pending” (işlem beklemede) durumunda kilitlenebilir. Bu yüzden kod bloğunun altına ya execute. yazılmalı ya da bir tablo komutu eklenmelidir.

Şimdi age (yaş değişkeni) için aşağıdaki kodu yazalım ve çalıştıralım.

NOT: DİKKAT HIGHEST komutunda missing datalar var ise onlar da gelir. Ancak Örneğimizde böyle bir durum olmadığı için rahatlıkla kullandık.

SYSMIS (Sistem Kayıp Verisi): İstenmeyen verileri analiz dışı bırakmak için sistem kayıp verisine çevirebilirsiniz (18 THRU 29 = SYSMIS).

Tam tersi, kayıp verileri anlamlı bir gruba da dahil edebilirsiniz (SYSMIS = 1).

6. Matematiksel Hesaplamalar ile Değişken Oluşturma (Compute Variable)

Veri kodlamanın tek yolu Recode değildir; matematiksel işlemler yapılarak da yeni değişkenler türetilebilir (Örn: doğum yılından yaşı bulmak, iki değişkenin farkını almak, karekök veya logaritma hesaplamak).

Şimdi marcuryr (Kaç yıldır evlisiniz ? değişkeni) değişkenin frekans dağılımına bakalım.

Burada kaç yıldır evli olanların sonucu geldi. Biz hangi yıl acaba evlenmişler onu bulmak istiyoruz.

Menü Yolu: Transform -> Compute Variable.

Çıkan ekranda “Target Variable” (yeni değişken adı) belirlenir ve “Numeric Expression” kısmına 4 işlem, logaritma, mutlak değer gibi formüller girilir.

Syntax Yolu: COMPUTE yeni_degisken = matematiksel_islem. komutu kullanılır.

7. Tersine Kodlama (Reverse Coding)

Özellikle psikoloji ve psikometri alanlarında kullanılan ölçeklerde, bazı sorular olumsuzluğu (depresyon) ölçerken, aradaki bazı sorular olumluluğu (mutluluk) ölçebilir. Bu ölçeklerin toplamından anlamlı bir skor elde edebilmek için soruların aynı yönü işaret etmesi gerekir. Değerleri ters çevirme işlemine Reverse Coding denir.

Yöntem 1 (Recode ile): Örneğin 1’den 4’e giden bir skalada:

Yöntem 2 (Compute ile Matematiksel Pratik Yol): Bu işlem matematiksel bir formülle çok daha hızlı yapılabilir. Kural: Maksimum ölçek değeri ile minimum ölçek değeri toplanır ve mevcut değişken bu toplamdan çıkarılır.

1’den 4’e giden ölçek için (4+1=5):

``` spss
COMPUTE yeni_degisken = 5 - eski_degisken.
```

1’den 10’a giden ölçek için (10+1=11):

``` spss
COMPUTE yeni_degisken = 11 - eski_degisken.
```

1’den 100’e giden ölçek için (100+1=101):

``` spss
COMPUTE yeni_degisken = 101 - eski_degisken.
```

Eğer ölçek 0’dan başlıyorsa (Örn: 0-100), doğrudan maksimum değer + 1 yerine maksimum değerden çıkarılır:

``` spss
* Kural (Max+Min)-Değişken'dir. 0-100 arası için (100+0) - değişken olmalı.
COMPUTE yeni_degisken = 100 - eski_degisken.
```

Bu yöntem özellikle geniş aralıklı (range) değişkenlerde büyük kolaylık sağlar.