3. Değişken Tanımlama Özellikleri (Variable View)

SPSS’te veri girişine başlamadan önce değişkenlerin (sütunların) özelliklerinin Variable View sekmesinden tek tek tanımlanması gerekir. Bir değişken ismi (Name) girildiğinde SPSS varsayılan atamalar yapar ancak bunları veri türüne göre düzenlemek şarttır.

A) Name (Değişken İsmi)

Değişkenin kısa adıdır. Boşluk kabul etmez (örneğin “burs miktarı” yerine “burs_miktari” yazılmalıdır), Türkçe karakter kullanımı önerilmez.

Name’de ilk hücreye Ad yazdık diyelim. Otomatik olarak SPSS bu Ad değişkeninin özelliklerini kendine göre doldurur. Ancak aşağıda görüldüğü üzere Typekısmına Numeric gelmiştir. Bunu düzeltip String yapmamız gerekir. Çünkü Data View kısmında buraya Ad girmek istesek giremeyiz çünkü nümerik değer bekler o yüzden bunu String yapmamız gerekir. Bunu yapmak için hücrenin üzerine gelinip tıklandığında karşımıza seçeceğimiz tipler gelir. Buradan String seçilir. Ve OK tıklanır.

Yukarıdaki ekranda geçen tipleri tanıtmak istersek;

  • Numeric (Sayısal): En sık kullanılan ve varsayılan olarak gelen türdür. Sayılardan oluşan veriler için kullanılır (örneğin; yaş, boy, sınav notu). Ortalama, standart sapma gibi istatistiksel hesaplamalar bu türdeki değişkenler üzerinde yapılır.

    • Width: Girilebilecek maksimum karakter (rakam) sayısını belirtir.

    • Decimal Places: Virgülden sonra kaç ondalık basamak gösterileceğini belirtir.

  • Comma (Virgüllü): Sayısal bir türdür ancak her üç basamakta bir (binlik ayırıcı olarak) virgül kullanır (Örn: 1,234,567.89).

  • Dot (Noktalı): Virgüllü tipe benzer şekilde, binlik ayırıcı olarak nokta kullanır ve ondalık ayırıcı olarak virgül kullanır (Örn: 1.234.567,89).

  • Scientific notation (Bilimsel Gösterim): Çok büyük veya çok küçük sayıları “E” harfi içeren üslü bir formatta göstermek için kullanılır (Örn: 1.23E+8 veya 1.23E-5).

  • Date (Tarih): Gün, ay, yıl gibi tarih ve saat verilerini girmek için kullanılır. SPSS, dd-mm-yyyy, mm/dd/yy, hh:mm:ss gibi çok çeşitli tarih ve saat formatları sunar.

  • Dollar (Dolar): Başında dolar işareti ($) olan ve binlik ayırıcı olarak virgül kullanan para birimi verileri için kullanılır.

  • Custom currency (Özel Para Birimi): Dolar dışında, kendi tanımlayacağınız diğer para birimleri (örneğin TL, Euro) için formatlar oluşturmanızı sağlar.

  • String (Metin): Sayısal olmayan, karakterlerden (harfler, semboller, kelimeler) oluşan veriler için kullanılır. İsim, soyisim, şehir, açık uçlu anket cevapları gibi veriler bu türde tanımlanmalıdır. En önemli özelliği, String olarak tanımlanan bir değişkenin içeriği rakamlardan oluşsa bile (örneğin telefon numarası), bu veri metin olarak kabul edilir ve üzerinde hiçbir matematiksel veya istatistiksel işlem (ortalama, toplam vb.) yapılamaz.

  • Restricted Numeric (Sınırlı Sayısal): Başında sıfır (0) bulunan ve bu sıfırların kaybolmaması gereken tamsayı veriler için kullanılır (örneğin posta kodları, bazı TC kimlik numaraları, öğrenci numaraları). Normal “Numeric” türü baştaki anlamsız sıfırları atarken, bu tür onları korur.

B) Type (Karakter Tipi)

Değişkenin verisel formatıdır.

  • Numeric (Sayısal): İstatistik çoğunlukla sayısal verilere dayandığı için SPSS ilk tanımlamada değişkenleri otomatik olarak “Numeric” yapar. Nominal (cinsiyet gibi) veya ordinal değişkenler bile ileride analiz konusu olabilsin diye sayılarla (örneğin 1: Kadın, 2: Erkek) kodlanarak “Numeric” formatta girilir.

  • String (Metin): Öğrenci adı, soyadı, doğum yeri gibi istatistiksel hesaplamaya girmeyecek serbest metinlerin girilmesi için kullanılır.

  • Date (Tarih): Doğum tarihi gibi değişkenlerde kullanılır; gün/ay/yıl gibi verinin nasıl girileceğinin formatı seçilir.

C) Width (Genişlik) ve Decimals (Ondalık)

  • Width: İlgili değişkene ayrılan maksimum karakter sayısını belirler (Örn: İsim “Ahmet Oğuz” 10 karakterdir, Width 8 olarak kalırsa son kısımlar girilemez). Bu ayar dosya hacmini yönetmek için de önemlidir.

  • Decimals: Sayısal değişkenlerde ondalık basamak ihtiyacını belirler. Cinsiyet, yaş, bölüm gibi ondalığı olmayan verilerde dosyanın temiz durması için “0” (sıfır) yapılır. Sadece not ortalaması (GPA) gibi kesirli verilerde açık bırakılır.

D) Label (Değişken Etiketi)

Değişkenin açıklayıcı adıdır. Analizde istatistiksel bir karşılığı veya etkisi yoktur. Sadece tablolarda, görsellerde çıktının daha anlaşılır olması için bilgi amaçlı kullanılır (Örn: “Öğrencinin cinsiyeti”, “Öğrencinin yaşı”).