Veri Analizi Okulu 4. Hafta Ders Notları

SPPS’e Giriş

Excel’den SPSS’e Geçiş ve Temel Farklar

Daha önceki haftalarda veri girişinin yapıldığı, değişken tiplerinin ve formüllerin öğrenildiği Excel platformu, veri dünyasının ortak dili (lingua franca) olarak kabul edilir. R, Python, Stata, SAS ve SPSS gibi birçok gelişmiş istatistiksel analiz programı Excel dosyalarını tanıyabilir. Ancak çıkarımsal analizler yapmak, istatistiksel modeller geliştirmek ve veri dönüşümleri gerçekleştirmek için özel olarak tasarlanmış programlara ihtiyaç duyulur ve SPSS bunlardan en yaygın kullanılanlardan biridir.

SPSS Hakkında Genel Bilgi

IBM SPSS Statistics, açılımı Statistical Package for the Social Sciences olan, veri analizi, istatistiksel modelleme ve veri yönetimi için geliştirilmiş, dünya genelinde yaygın olarak kullanılan güçlü bir yazılım paketidir. Her ne kadar ismini sosyal bilimlerden alsa da günümüzde pazar araştırmaları, sağlık bilimleri, kamu ve eğitim gibi çok çeşitli alanlarda araştırmacılar ve analistler tarafından tercih edilmektedir. Popülerliğinin en önemli nedenlerinden biri, karmaşık istatistiksel analizleri programlama bilgisi gerektirmeyen, menü tabanlı ve kullanıcı dostu bir arayüz üzerinden yapmaya olanak tanımasıdır. SPSS, temel olarak verilerin tutulduğu Veri (Data), analiz sonuçlarının raporlandığı Çıktı (Output) ve yapılan işlemlerin kod olarak kaydedilip tekrar çalıştırılabildiği Kod (Syntax) olmak üzere üç ayrı pencere mantığıyla çalışır. Bu yapı, kullanıcıların hem menüler aracılığıyla hızlıca işlem yapmasına hem de bu işlemlerin arkada oluşturduğu kodları saklayarak analizlerinin tekrarlanabilir ve hatasız olmasını sağlamasına imkan tanır. Özetle SPSS, basit bir hesap tablosu programı (Excel gibi) ile tamamen kodlamaya dayalı istatistik dilleri (R, Python gibi) arasında bir köprü kurarak, ham veriyi anlamlı bulgulara ve istatistiksel raporlara dönüştürmek için tasarlanmış kapsamlı ve erişilebilir bir araçtır.

Temel Farklar:

• Hücre/Arayüz Mantığı: Excel, formüllerin yazıldığı, verilerin girildiği ve çıktıların (tabloların) oluşturulduğu arayüzün tamamen aynı yerde olduğu “spreadsheet” mantığıyla çalışır. SPSS ise bunları birbirinden ayırır.

• Değişken Kütüphanesi: Excel’de ilk satırı değişken isimleri için kullansak da bu durum arkada bir kütüphane oluşturmaz, kategorik bir ayrım yaratmaz (sadece filtreleme gibi durumlarda tabloya dönüşünce algılanır). SPSS ise değişkenlerin isminin, türünün ve ölçüm seviyelerinin tanımlandığı ayrı bir kütüphane arayüzü sunar.

1. SPSS İLK AÇILIŞ

SPSS ilk çalıştırıldığında programın karşımıza gelmesi uzun sürebilir. Lütfen bekleyiniz. Program yüklenirken aşağıdaki gibi bir görüntü karşımıza gelir.

Program başarı ile yüklendikten sonra karşımıza aşağıdaki gibi bir ekran gelir.

Not: Elinizde farklı SPSS Versiyonları olabilir hocamızın anlatımı en son versiyon üzerinden yapılmıştır. En son versiyonun program yüklendikten sonraki ilk görüntüsü aşağıdaki gibidir.

SPSS programını ilk açtığınızda, sizi görseldeki gibi bir “Welcome to IBM SPSS Statistics” diyalog penceresi karşılar. Bu ekran, yeni bir çalışmaya başlamak, mevcut bir dosyayı açmak veya programla ilgili kaynaklara hızla ulaşmak için bir başlangıç noktasıdır. Ekran temel olarak iki ana bölüme ayrılmıştır:

Sol Bölüm: Dosya İşlemleri

Bu bölüm, dosya açma ve oluşturma işlemlerine hızlı erişim sağlar.

• New Files (Yeni Dosyalar):

  • New Dataset: Tamamen boş, sıfırdan bir veri sayfası (.sav) açmanızı sağlar. Veri girişini manuel olarak yapacağınız zaman bu seçeneği kullanırsınız.

  • New Database Query: Dış veritabanlarından (SQL, Oracle vb.) veri çekmek için kullanılır.

• Dosya Listesi ve Sekmeler:

  • Restore Points: Analiz sürecinizde Çıktı (Output) pencereniz için bir nevi “kayıt noktası” veya “kitap ayracı” oluşturmanızı sağlayan pratik bir araçtır. Bu özellik, belirli bir analiz aşamasında o ana kadar ürettiğiniz tüm tabloların ve grafiklerin bir anlık görüntüsünü kaydeder. Böylece, ilerleyen adımlarda bir hata yaptığınızda veya gereksiz çıktılar ürettiğinizde, Çıktı penceresini tek bir tıkla bu kaydedilmiş temiz noktaya kolayca geri döndürebilir, raporunuzu karmaşadan kurtararak kaldığınız yerden devam edebilirsiniz. (Bu versiyonda görülür.)

  • Recent Files (Son Kullanılanlar): Daha önce üzerinde çalıştığınız dosyalara hızlıca erişim sağlayan çok kullanışlı bir sekmedir.

  • Sample Files (Örnek Dosyalar): SPSS, programla birlikte pratik yapabilmeniz için çeşitli konularda hazır veri setleri sunar. Bu sekmede, accidents.sav (veri dosyası) veya automaton.sps (syntax/kod dosyası) gibi dosyalara doğrudan erişebilirsiniz. Özellikle programı yeni öğrenirken bu veri setlerini kullanmak çok faydalıdır.

  • Open (Aç): Listeden seçili bir dosyayı açmak için kullanılır.

Sağ Bölüm: Yenilikler ve Kaynaklar

Bu bölüm, programla ilgili güncel bilgileri ve yardım alabileceğiniz bağlantıları içerir.

• What’s New (Yenilikler): Bu alanda IBM, SPSS’in yeni sürümleriyle gelen özellikleri ve güncellemeleri tanıtır. Görseldeki örnekte, çıktıları yorumlamak için yapay zeka kullanan AI Output Assistant ve watsonx.ai entegrasyonu gibi yeni özelliklerden bahsedilmektedir.

• Yardımcı Linkler:

  • Help & Support: Programla ilgili sorun yaşadığınızda başvurabileceğiniz yardım ve destek kaynaklarına yönlendirir.

  • Tutorials: Programın kullanımıyla ilgili adım adım anlatımlar içeren eğitici içeriklere erişim sağlar.

  • Community: Diğer SPSS kullanıcılarıyla soru-cevap formatında etkileşime geçebileceğiniz topluluk forumlarına bir bağlantı sunar.

Alt Kısım

• Don't show this dialog in the future: Bu kutucuğu işaretlerseniz, program bir sonraki açılışta bu karşılama ekranını göstermeden doğrudan boş bir veri sayfası ile başlar. (Bu ayar daha sonra Edit -> Options menüsünden değiştirilebilir.)

• Close (Kapat): Bu pencereyi kapatarak SPSS’in ana arayüzüne geçiş yaparsınız.

Bu ekranı kapattığımızda karşımıza gelen ekran aşağıdaki gibidir.