5. Veri Seti Yapıları ve Türleri

Toplulaştırılmış (grup, bölüm, il, bölge vb. düzeyindeki) verilerden bireysel düzeyde (mikro) çıkarımlar yapma hatasıdır.

Hocamızın da vurguladığı gibi; size bir araştırmanın özet istatistikleri (toplulaştırılmış veriler) sunulduğunda, bu verileri alıp kişiler üzerinden analiz veya yorum yapamazsınız. Sadece verinin toplandığı grup düzeyinde (bölüm, il, mahalle vb.) yorum yapabilirsiniz.

Örnek:

“Sözel bölümler sayısal bölümlere kıyasla şöyle bir özelliğe sahip” diye grup düzeyinde kıyaslama yapabilirsiniz.
Ancak “Sosyoloji bölümündeki öğrencilerin şuyu arttığında şuyu da azalıyor” şeklinde bireysel (alt seviye) bir yorum yapamazsınız. Çünkü bireysel ilişkiler toplulaştırma sırasında kaybolmuştur.

Bu hataya literatürde ekolojik yanılgı (ecological fallacy) denir. Temelde “ekolojide (üst seviyede) gözlemlenen bir ilişkiyi alt seviyeye (bireye) indirmek” anlamına gelir (Robinson, 1950).

Önemli Uyarı:
Verinin hangi seviyede toplandığını (birey seviyesi mi, bölüm seviyesi mi, ilçe/il/ülke seviyesi mi) baştan çok iyi bilmek zorundayız. Yorumlarımızı her zaman verinin toplandığı seviyede yapmalıyız. İl bazında yapılmış bir analizi kişi bazında yorumlamak, sosyal bilimlerde ve siyaset biliminde çok sık karşılaşılan yaygın bir yöntem hatasıdır.

Robinson, W. S. (1950). Ecological correlations and the behavior of individuals. American Sociological Review, 15(3), 351–357. https://doi.org/10.2307/2087176 İlgili makalenin tamamına aşağıdaki linkden ulaşabilirsiniz: http://digamo.free.fr/robinson50.pdf

Zaman serisi veri şekli örneği aşağıdaki gibidir.

Panel veri setine örneği aşağıdaki gibidir.

6. Excel’de Temel Biçimlendirme ve Düzenleme İşlemleri

Bu bölümde “öğrenci” çalışma sayfasını kullanarak Excel’in en sık kullanılan temel biçimlendirme ve düzenleme işlemlerini adım adım göreceğiz. Tüm komutlar İngilizce Excel arayüzüne göre verilmiştir.

Hücre ve Hücre Gruplarını Biçimlendirme (Formatting)

a. Hücreleri renklendirme (Fill Color)

  1. Renklendirmek istediğiniz hücreleri seçin (örneğin Cinsiyet sütunu).
  1. Home → Font → Fill Color (boya kovası simgesi) → istediğiniz rengi seçin.
    Örnek: Kadın öğrencileri pembe, erkek öğrencileri mavi yapabilirsiniz.

b. Karakter (yazı) boyutunu büyütme

Home → Font → Font Size kutusundan 11 → 14 veya 16 seçin.

c. Yazı tipini değiştirme

Home → Font → Font açılır menüsünden Arial, Calibri veya Times New Roman seçin.

d. Hücre kenarlıkları (Borders)

  1. Hücreleri seçin.
  1. Home → Font → Borders (çerçeve simgesi) →
  • All Borders (tüm kenarlar)
  • Outside Borders (dış kenar)
  • Thick Box Border gibi seçenekleri kullanabilirsiniz.

e. Hizalama (Alignment)

  • Horizontal Alignment: Home → Alignment → Align Left / Center / Right
  • Vertical Alignment: Home → Alignment → Top / Middle / Bottom

Örnek: Başlık satırını ortalamak için Center + Middle kullanın.

f. Wrap Text (Metni hücreye sığdırma)

Uzun metinler (örneğin İstanbul Beşiktaş) hücreye sığmıyorsa:
Home → Alignment → Wrap Text butonuna tıklayın.

İçerik Temizleme ve Kopyalama İşlemleri

a. Clear Contents (İçeriği temizleme)

  1. Temizlemek istediğiniz hücreleri seçin (örneğin BursMiktar sütunundaki boş hücreler).
  1. Sağ tıklayın → Clear Contents (veya Home → Editing → Clear → Clear Contents).

b. Copy-Paste çeşitleri

  • Normal kopyala-yapıştır: Ctrl + C → Ctrl + V (MAC için Command+C ve Command+V)
  • Paste Special:
  • Sadece değerleri yapıştırmak → Ctrl + Alt + V → Values (Mac için Command+option+V)
  • Sadece formatı yapıştırmak → Formats
  • Formül yapıştırmak → Formulas

Satır ve Sütun Yönetimi

a. Satır silme (Delete Row)

  1. Silmek istediğiniz satırın numarasını seçin (örneğin satır 15).
  2. Sağ tıklayın → Delete → Entire Row.

b. Kolon (sütun) silme (Delete Column)

  1. Silmek istediğiniz sütun harfini seçin (örneğin sütun M).
  2. Sağ tıklayın → Delete → Entire Column.

c. Insert (Yeni satır / sütun ekleme)

  • Yeni sütun eklemek: Sütun harfine sağ tıklayın → Insert → Entire Column.
  • Yeni satır eklemek: Satır numarasına sağ tıklayın → Insert → Entire Row.

Örnek: GPA sütunundan sonra yeni bir “Not Ortalaması Durumu” sütunu ekleyebilirsiniz.

Otomatik Doldurma (AutoFill) ve Seri Oluşturma

a. Ardışık sayı artırma

  1. Id sütununda A2 hücresine 1 yazın.
  2. A3 hücresine 2 yazın.
  3. İki hücreyi seçin → sağ alt köşedeki küçük yeşil kareye (fill handle) gelin → fareyi aşağı sürükleyin.

b. En kolay yöntem (Double Click AutoFill)

  1. A2 hücresine 1 yazın.
  2. Sağ alt köşedeki yeşil kareye çift tıklayın.

Excel otomatik olarak aşağıya kadar 2, 3, 4… diye devam eder.

Sayı Formatı Değiştirme

BursMiktar sütunundaki ondalık kısımları kaldırma

  1. BursMiktar sütununu tamamen seçin (J sütunu).
  2. Home → Number → açılır menüden Number’ı seçin.
  3. Ondalık basamak sayısını 0 yapın (Decimal places: 0).
    Alternatif: Sağ tıklayın → Format Cells → Number → Decimal places: 0.

Çalışma Sayfaları (Sheets) ile Çalışma

a. Yeni Sheet açma

  • Alt taraftaki + (New Sheet) butonuna tıklayın.
  • Veya Home → Cells → Insert → Insert Sheet.

b. Sheet yönetimi

  • Sheet ismini değiştirmek: Sheet sekmesine çift tıklayın → yeni isim yazın.
  • Sheet sırasını değiştirmek: Sheet sekmesini fare ile sürükleyin.
  • Sheet silmek: Sheet sekmesine sağ tıklayın → Delete.
  • Sheet kopyalamak: Sheet sekmesine sağ tıklayın → Move or Copy → “Create a copy” işaretleyin.