ISLOM MUKHAMMAD NASRIEV ## Türkiye’de Nüfus, Enflasyon, İşsizlik ve GSYH İlişkisi

Giriş

Makroekonomik göstergeler, bir ülkenin ekonomik sağlığı ve sosyal refahını değerlendirmede kritik öneme sahiptir. Türkiye’de nüfus, enflasyon, işsizlik oranı ve gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) arasındaki ilişkilerin analizi, ekonomik büyüme ve istihdam politikaları açısından yol gösterici olabilir.

Bu çalışmanın amacı, Türkiye için 2000, 2005, 2010, 2015, 2020 ve 2023 yıllarına ait veriler kullanılarak, nüfus, enflasyon, işsizlik ve GSYH arasındaki ilişkileri ampirik olarak incelemektir.

Araştırma Soruları

  1. Enflasyon arttıkça işsizlik oranı yükseliyor mu yoksa düşüyor mu?

  2. Nüfus ve ekonomik büyüklük işsizlik oranını nasıl etkiliyor?

  3. Enflasyon ve nüfus değişimleri GSYH üzerindeki ekonomik büyümeyi nasıl şekillendiriyor?

Analizde Kullanılan Değişkenler ve Kaynaklar

Enflasyon (inflation): Tüketici fiyat endeksi değişimi (%).

İşsizlik oranı (unemployment): İşgücüne oranla işsiz sayısı (%).

GSYH (gdp): Sabit fiyatlarla Türkiye’nin gayri safi yurt içi hasılası (USD). Nüfus (population): Toplam nüfus.

Veri Kaynağı
Tüm veriler Dünya Bankası World Development Indicators (WDI) veritabanından alınmıştır.

Veri Yükleme

library(WDI)
## Warning: package 'WDI' was built under R version 4.4.3
library(dplyr)
## 
## Attaching package: 'dplyr'
## The following objects are masked from 'package:stats':
## 
##     filter, lag
## The following objects are masked from 'package:base':
## 
##     intersect, setdiff, setequal, union
library(ggplot2)
library(tidyr)

years_vec <- c(2000, 2005, 2010, 2015, 2020, 2023)
countries <- c("TUR")

wdi_data <- WDI(
  country = countries,
  indicator = c(
    inflation   = "FP.CPI.TOTL.ZG",
    unemployment= "SL.UEM.TOTL.ZS",
    gdp         = "NY.GDP.MKTP.CD",
    population  = "SP.POP.TOTL"
  ),
  start = min(years_vec),
  end   = max(years_vec)
)

wdi_data <- wdi_data[wdi_data$year %in% years_vec, ]

Görselleştirme

wdi_long <- wdi_data %>%
  pivot_longer(cols = c(inflation, unemployment, gdp, population),
               names_to = "variable",
               values_to = "value")

# Grafik fonksiyonu
plot_variable <- function(var_name){
  ggplot(wdi_long %>% filter(variable == var_name), 
         aes(x = year, y = value)) +
    geom_line(size = 1.2, color="blue") +
    geom_point(size = 2, color="red") +
    labs(title = paste("Türkiye'de Yıllara Göre", var_name, "Değişimi"),
         x = "Yıl",
         y = var_name) +
    theme_minimal() +
    theme(plot.title = element_text(hjust = 0.5, size = 14, face = "bold"))
}

plot_variable("inflation")
## Warning: Using `size` aesthetic for lines was deprecated in ggplot2 3.4.0.
## ℹ Please use `linewidth` instead.
## This warning is displayed once every 8 hours.
## Call `lifecycle::last_lifecycle_warnings()` to see where this warning was
## generated.

plot_variable("unemployment")

plot_variable("gdp")

plot_variable("population")

Türkiye özelinde yapılan gözlemlere göre, yıllar içinde enflasyon oranı önce düşüş göstermiş, ardından tekrar yüksek seviyelere çıkmıştır. İşsizlik oranı bu dönem boyunca artış eğilimindedir. Gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) da enflasyon ve işsizlikteki dalgalanmalara rağmen genel olarak yükseliş göstermektedir. Nüfus ise tüm yıllarda sürekli artış göstermektedir.

Soru 1: Enflasyon arttıkça işsizlik oranı yükseliyor mu yoksa düşüyor mu?

ggplot(wdi_data, aes(x = inflation, y = unemployment)) +
  geom_point(size = 3, color = "blue") +
  geom_line(aes(group = 1), color = "blue", size = 1) +
  labs(
    title = "Enflasyon ve İşsizlik Oranı İlişkisi",
    x = "Enflasyon (%)",
    y = "İşsizlik Oranı (%)"
  ) +
  theme_minimal()

“Gözlemlerimize göre, Türkiye’de işsizlik oranları azalma eğilimindeyken, aynı dönemde enflasyon oranları yükselme göstermektedir.”

2.Soru: Nüfus ve ekonomik büyüklük işsizlik oranını nasıl etkiliyor?

ggplot(wdi_data, aes(x = population, y = unemployment)) +
  geom_point(size = 3, color = "darkgreen") +
  geom_line(aes(group = 1), color = "darkgreen", size = 1) +
  labs(title = "Nüfus ve İşsizlik Oranı İlişkisi",
       x = "Nüfus",
       y = "İşsizlik Oranı (%)") +
  theme_minimal()

“Türkiye’de nüfus artışıyla işsizlik oranı arasında belirgin bir doğrusal ilişki gözlemlenmemektedir. Bazı yıllarda nüfus artışıyla birlikte işsizlik oranı yükselmiş, bazı yıllarda ise düşüş göstermiştir. Bu durum, işsizlik oranının nüfus değişimlerinden bağımsız olarak ekonomik ve yapısal faktörlerden de etkilendiğini göstermektedir.”

3.Soru Enflasyon ve nüfus değişimleri GSYH üzerindeki ekonomik büyümeyi nasıl şekillendiriyor?

turkiye_long <- wdi_data %>%
  pivot_longer(cols = c(inflation, population), names_to = "variable", values_to = "value")

ggplot(turkiye_long, aes(x = year, y = value, color = variable)) +
  geom_line(size = 1.2) +
  geom_point(size = 2) +
  labs(title = "Enflasyon ve Nüfus Değişimlerinin GSYH ile İlişkisi",
       x = "Yıl",
       y = "Değer",
       color = "Değişken") +
  scale_y_continuous(
    sec.axis = sec_axis(~ . * 1, name = "GSYH (USD)") # GSYH için ikincil eksen eklenebilir
  ) +
  theme_minimal()

“Türkiye’de nüfus ve gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) arttıkça, enflasyon değişikliklerinin ekonomik büyüme üzerinde belirgin bir etkisi gözlemlenmemiştir. Yani, yıllar içinde nüfus ve GSYH yükselirken enflasyon oranındaki dalgalanmalar, ekonomik büyümenin yönünü ya da hızını anlamlı biçimde etkilememiştir. Bu durum, ekonomik büyümenin Türkiye’de büyük ölçüde demografik ve üretimsel faktörlere bağlı olduğunu ve enflasyonun kısa vadeli ekonomik performans üzerindeki etkisinin sınırlı kaldığını göstermektedir.”

Regresyon

1.Regresyon Amaç: İşsizlik oranının enflasyon ve nüfus tarafından nasıl etkilendiğini incelemek.

Bağımlı değişken: unemployment (işsizlik oranı)

Bağımsız değişkenler: inflation (enflasyon), population

model_unemp <- lm(unemployment ~ inflation + population, data = wdi_data)
summary(model_unemp)
## 
## Call:
## lm(formula = unemployment ~ inflation + population, data = wdi_data)
## 
## Residuals:
##        1        6       11       16       21       24 
## -0.03429  0.05169  0.77839 -1.58964  0.86026 -0.06641 
## 
## Coefficients:
##               Estimate Std. Error t value Pr(>|t|)  
## (Intercept)  1.281e+00  4.955e+00   0.258   0.8128  
## inflation   -7.482e-02  2.174e-02  -3.442   0.0412 *
## population   1.430e-07  6.455e-08   2.216   0.1135  
## ---
## Signif. codes:  0 '***' 0.001 '**' 0.01 '*' 0.05 '.' 0.1 ' ' 1
## 
## Residual standard error: 1.137 on 3 degrees of freedom
## Multiple R-squared:  0.8509, Adjusted R-squared:  0.7515 
## F-statistic: 8.559 on 2 and 3 DF,  p-value: 0.05759

Türkiye verileri üzerinden yapılan regresyon analizlerine göre, işsizlik oranı üzerinde enflasyonun etkisi dalgalı olup net bir yön çizmek mümkün değildir. Nüfus değişimleri ise işsizlik üzerinde belirli dönemlerde artışa veya azalmaya yol açmış, ancak genel olarak etkisi sınırlı kalmıştır.

GSYH modeli incelendiğinde, nüfus artışı ekonomik büyümeyi pozitif yönde etkilemektedir. Buna karşın enflasyonun GSYH üzerindeki etkisi sınırlı olup istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Bu sonuçlar, Türkiye’de nüfus artışının ekonomik büyüme üzerinde belirleyici bir rol oynadığını, enflasyon değişimlerinin ise büyüme üzerinde doğrudan etkisinin sınırlı olduğunu göstermektedir.

2.Regresyon

Amaç: Ekonomik büyümenin (GSYH) enflasyon ve nüfus değişimlerinden nasıl etkilendiğini incelemek.

Bağımlı değişken: gdp (GSYH)

Bağımsız değişkenler: inflation (enflasyon), population (nüfus)

model_gdp <- lm(gdp ~ inflation + population, data = wdi_data)
summary(model_gdp)
## 
## Call:
## lm(formula = gdp ~ inflation + population, data = wdi_data)
## 
## Residuals:
##          1          6         11         16         21         24 
## -9.225e+10  1.331e+09  1.494e+11  6.407e+10 -2.377e+11  1.152e+11 
## 
## Coefficients:
##               Estimate Std. Error t value Pr(>|t|)  
## (Intercept) -1.786e+12  8.140e+11  -2.195   0.1157  
## inflation   -2.300e+08  3.571e+09  -0.064   0.9527  
## population   3.311e+04  1.060e+04   3.122   0.0524 .
## ---
## Signif. codes:  0 '***' 0.001 '**' 0.01 '*' 0.05 '.' 0.1 ' ' 1
## 
## Residual standard error: 1.868e+11 on 3 degrees of freedom
## Multiple R-squared:  0.765,  Adjusted R-squared:  0.6084 
## F-statistic: 4.884 on 2 and 3 DF,  p-value: 0.1139

Regresyon sonuçlarına göre model, GSYH’deki değişimin yaklaşık %76’sını açıklamaktadır (R² = 0.765). Nüfus değişkeni GSYH üzerinde pozitif ve sınırda anlamlı bir etkiye sahiptir (p = 0.052), bu durum nüfus artışının ekonomik büyümeyi desteklediğini göstermektedir. Buna karşılık enflasyonun GSYH üzerindeki etkisi istatistiksel olarak anlamsızdır (p = 0.953). Bulgular, Türkiye’de ekonomik büyümenin nüfus dinamikleriyle daha yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır.

Sonuç

Bu çalışmada Türkiye’de enflasyon, nüfus ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Elde edilen bulgular, nüfus artışının GSYH üzerinde pozitif bir etkiye sahip olduğunu ve ekonomik büyümeyi desteklediğini göstermektedir. Buna karşılık, enflasyonun ekonomik büyüme üzerindeki etkisinin istatistiksel olarak anlamlı olmadığı tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, Türkiye’de büyüme dinamiklerinin kısa dönemde enflasyondan ziyade demografik faktörlerle daha yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Genel olarak, nüfus artışı ekonomik faaliyetleri desteklerken, enflasyonun büyüme üzerindeki belirleyici rolü sınırlı kalmaktadır.