# “Enflasyon ve Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) İlişkisi: Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkilerin Analizi”

Giriş

Ekonomik büyüme, bir ülkenin refah düzeyini ve üretim kapasitesini ölçen temel göstergelerden biri olarak kabul edilir. Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH), bu büyümenin niceliksel bir ifadesi olarak ekonomistler tarafından yakından takip edilir. Öte yandan, enflasyon, fiyat seviyelerindeki genel artışı temsil eder ve tüketici, üretici ve yatırımcı davranışlarını doğrudan etkileyebilir. Yüksek enflasyon, satın alma gücünü düşürerek tüketim ve yatırım kararlarını olumsuz etkileyebilir; düşük ve istikrarlı enflasyon ise ekonomik güveni artırarak büyümeyi destekleyebilir. Bu bağlamda, enflasyon ile GSYH arasındaki ilişki, hem politika yapıcılar hem de ekonomik analistler için kritik bir öneme sahiptir. Bu makalede, enflasyonun ekonomik büyüme üzerindeki etkileri teorik ve ampirik literatür ışığında ele alınacak ve farklı ülkelerden örneklerle bu ilişkinin dinamikleri incelenecektir.

Araştırma Soruları

Analizde Kullanılan Değişkenler ve Kaynaklar

Bu çalışmada, enflasyonun GSYH üzerindeki etkisi incelenmiştir. Analizde kullanılan başlıca değişkenler şunlardır: kişi başına GSYH (NY.GDP.PCAP.CD), toplam GSYH (NY.GDP.MKTP.CD), nüfus (SP.POP.TOTL) ve enflasyon oranı için Tüketici Fiyat Endeksi (FP.CPI.TOTL.ZG). Tüm veriler World Bank, World Development Indicators (WDI) veri tabanından alınmıştır. Analiz yıllık verilerle 2000–2023 dönemini kapsamaktadır.

Dünya bankasından veri çekme

library(WDI)
## Warning: package 'WDI' was built under R version 4.4.3
library(dplyr)
## 
## Attaching package: 'dplyr'
## The following objects are masked from 'package:stats':
## 
##     filter, lag
## The following objects are masked from 'package:base':
## 
##     intersect, setdiff, setequal, union
countries <- c("TR", "BR", "IN")


indicators <- c(
  GDP = "NY.GDP.MKTP.CD",        # Toplam GSYH
  Inflation = "FP.CPI.TOTL.ZG",  # Enflasyon (% değişim)
  Population = "SP.POP.TOTL"     # Toplam nüfus
)


wdi_data <- WDI(
  country = countries,
  indicator = indicators,
  start = 2000,
  end = 2023
)


years_to_keep <- c(2000, 2005, 2010, 2015, 2020, 2023)
wdi_selected <- wdi_data %>% 
  filter(year %in% years_to_keep) %>%
  arrange(country, year)

Görselleştirme

library(ggplot2)
library(tidyr)
wdi_long <- wdi_data %>%
  pivot_longer(cols = c(GDP, Inflation, Population),
               names_to = "variable",
               values_to = "value")

# Grafik fonksiyonu
plot_variable <- function(var_name){
  ggplot(wdi_long %>% filter(variable == var_name), 
         aes(x = year, y = value, color = country)) +
    geom_line(size = 1.2) +
    geom_point(size = 2) +
    labs(title = paste("Yıllara Göre", var_name, "Değişimi"),
         x = "Yıl",
         y = var_name,
         color = "Ülke") +
    theme_minimal() +
    theme(plot.title = element_text(hjust = 0.5, size = 14, face = "bold"))
}
plot_variable("GDP")
## Warning: Using `size` aesthetic for lines was deprecated in ggplot2 3.4.0.
## ℹ Please use `linewidth` instead.
## This warning is displayed once every 8 hours.
## Call `lifecycle::last_lifecycle_warnings()` to see where this warning was
## generated.

2000–2023 döneminde Türkiye, Hindistan ve Brezilya’nın GSYH’si artış göstermiştir. Hindistan, ekonomik reformlar ve hizmet sektöründeki büyüme sayesinde bu dönemde hızlı bir GSYH artışı yaşamıştır. Brezilya’da ise 2000’li yılların başında istikrarlı bir büyüme gözlenmiş, 2015 civarındaki ekonomik kriz büyüme hızını yavaşlatmış olsa da genel trend pozitif kalmıştır. Türkiye’de ise 2000–2005 arasında yaşanan ekonomik kriz ve yüksek enflasyon sonrası toparlanma süreci, GSYH’nin dalgalı ama genel olarak artan bir seyir izlemesine neden olmuştur.

plot_variable("Inflation")

Yıllara bakıldığında, Brezilya ve Hindistan’da enflasyon oranları genel olarak ılımlı bir seyir izlemişken, Türkiye’de aynı dönemde enflasyon çok yüksek oranlara ulaşmıştır. Bu durum, Türkiye ekonomisinin fiyat istikrarı açısından daha dalgalı bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.

plot_variable("Population")

Bu dönemde Türkiye ve Brezilya’da nüfus artışı ılımlı bir seyir gösterirken, Hindistan’da nüfus çok hızlı bir şekilde artmıştır. Bu durum, Hindistan’ın ekonomik büyümesini etkileyen önemli demografik faktörlerden biri olarak öne çıkmaktadır.

Sorulari grafik yardamiyla Cevaplayalim

1.soru:

ggplot(wdi_data, aes(x = Inflation, y = GDP, color = country)) +
  geom_point(size = 3) +
  geom_line(aes(group = country), size = 1) +
  labs(title = "Gdp ve enflasyon",
       x = "Enflasyon",
       y = "GDP",
       color = "Ülke") +
  theme_minimal()

Düşük enflasyon oranları genellikle ekonomik büyümeyi desteklerken, Türkiye örneğinde görüldüğü üzere enflasyon yükseldiğinde GSYH büyüme hızı istenen seviyeye ulaşamamaktadır. Bu durum, yüksek fiyat artışlarının yatırım ve tüketim kararlarını olumsuz etkileyerek ekonomik büyümeyi sınırladığını göstermektedir.

2.Soru: Nüfüş artışının Enflasyondakı Etkısı

ggplot(wdi_data, aes(x = Population, y = Inflation, color = country)) +
  geom_point(size = 3) +
  geom_line(aes(group = country), size = 1) +
  labs(title = "Nufus artısı ve Enflasyon",
       x = "Population",
       y = "Inflation",
       color = "Ülke") +
  theme_minimal()

Hindistan gibi ülkelerde ise nüfus arttıkça enflasyon bir miktar yükselmekte, ancak daha sonra tekrar azalmaktadır. Bu durum, demografik büyümenin fiyatlar üzerinde kısa vadeli baskı oluşturabileceğini, ancak uzun vadede ekonominin uyum sağladığını göstermektedir.

3.Soru: - Farklı ekonomik yapıya sahip ülkelerde enflasyon-GSYH ilişkisi nasıl değişkenlik gösterir

Görüldüğü gibi, Türkiye gibi ülkelerde enflasyon yükselirken GSYH zaman zaman azalmakta ve dalgalı bir seyir izlemektedir. Buna karşın Brezilya gibi bazı ülkelerde, enflasyon oranları görece istikrarlı seyrederken GSYH büyümesi de düzenli bir şekilde devam etmektedir. Bu durum, fiyat istikrarının ekonomik büyüme üzerinde belirleyici bir rol oynadığını göstermektedir.

Regresyon

1.Regresyon

GSYH (GDP) → Bağımlı değişken (ya da bir regresyonda bağımsız da kullanılabilir)

Enflasyon (Inflation) → Bağımsız değişken

Nüfus (Population) → Kontrol değişkeni

model1 <- lm(GDP ~ Inflation, data = wdi_selected)
summary(model1)
## 
## Call:
## lm(formula = GDP ~ Inflation, data = wdi_selected)
## 
## Residuals:
##        Min         1Q     Median         3Q        Max 
## -1.059e+12 -6.605e+11 -2.107e+11  5.670e+11  2.140e+12 
## 
## Coefficients:
##               Estimate Std. Error t value Pr(>|t|)    
## (Intercept)  1.598e+12  2.685e+11   5.951 2.03e-05 ***
## Inflation   -1.761e+10  1.384e+10  -1.273    0.221    
## ---
## Signif. codes:  0 '***' 0.001 '**' 0.01 '*' 0.05 '.' 0.1 ' ' 1
## 
## Residual standard error: 8.884e+11 on 16 degrees of freedom
## Multiple R-squared:  0.09195,    Adjusted R-squared:  0.0352 
## F-statistic:  1.62 on 1 and 16 DF,  p-value: 0.2212

İlk regresyon analizinde GSYH (GDP) bağımlı değişken, enflasyon (Inflation) ise bağımsız değişken olarak ele alınmıştır. Regresyon sonucuna göre, enflasyon katsayısı -1.761×10¹⁰ olarak bulunmuştur; bu, enflasyonun artmasının GSYH üzerinde negatif bir etkisi olabileceğine işaret etmektedir. Ancak, p-değeri 0.221 olarak bulunmuş ve 0.05 anlamlılık düzeyinin üzerinde olduğu için bu etki istatistiksel olarak anlamlı değildir.

Modelin R-kare değeri 0.092 civarında olup, enflasyonun GSYH varyansının yalnızca %9 kadarını açıklayabildiğini göstermektedir. Bu da demektir ki, GSYH’yi etkileyen birçok başka faktör (yatırımlar, ihracat, tüketim vb.) bu modelde yer almamaktadır.

  1. Regresyon
model2 <- lm(GDP ~ Inflation + Population, data = wdi_selected)
summary(model2)
## 
## Call:
## lm(formula = GDP ~ Inflation + Population, data = wdi_selected)
## 
## Residuals:
##        Min         1Q     Median         3Q        Max 
## -1.423e+12 -3.630e+11 -2.385e+11  5.100e+11  1.454e+12 
## 
## Coefficients:
##               Estimate Std. Error t value Pr(>|t|)   
## (Intercept)  1.073e+12  3.380e+11   3.175  0.00628 **
## Inflation   -8.517e+09  1.307e+10  -0.652  0.52446   
## Population   8.063e+02  3.643e+02   2.213  0.04279 * 
## ---
## Signif. codes:  0 '***' 0.001 '**' 0.01 '*' 0.05 '.' 0.1 ' ' 1
## 
## Residual standard error: 7.966e+11 on 15 degrees of freedom
## Multiple R-squared:  0.3155, Adjusted R-squared:  0.2242 
## F-statistic: 3.457 on 2 and 15 DF,  p-value: 0.05825

İkinci regresyon analizinde, GSYH bağımlı değişken olarak, enflasyon ve nüfus bağımsız değişkenler olarak kullanılmıştır. Sonuçlara göre, enflasyon katsayısı negatif (-8.517×10⁹) ancak istatistiksel olarak anlamlı değil (p = 0.524). Buna karşın, nüfus katsayısı pozitif (806.3) ve anlamlı (p = 0.043) bulunmuştur. Modelin R-kare değeri 0.316, yani enflasyon ve nüfus GSYH’nin yaklaşık %32’sini açıklayabilmektedir.

Bu sonuç, nüfus artışının GSYH üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisi olduğunu gösterirken, enflasyonun etkisinin kısa dönemde doğrudan gözlemlenmediğini ortaya koymaktadır.

Sonuc

Bu çalışmada, Türkiye, Brezilya ve Hindistan örnekleri üzerinden 2000–2023 döneminde enflasyon, GSYH ve nüfus değişkenleri incelenmiştir. Türkiye’de enflasyon yüksek oranlara ulaşırken GSYH büyümesi dalgalı bir seyir izlemiş, düşük enflasyon dönemlerinde büyüme hızının daha yüksek olduğu gözlenmiştir. Buna karşın Brezilya’da enflasyon ılımlı seyrederken GSYH büyümesi nispeten istikrarlı olmuştur. Hindistan’da ise nüfus hızlı bir şekilde artmış ve bu artış kısa vadede enflasyon üzerinde bir baskı oluşturmuş, ancak uzun vadede enflasyon tekrar azalmıştır.

Regresyon analizleri, enflasyonun GSYH üzerindeki etkisinin kısa dönemde doğrudan gözlemlenmesinin zor olduğunu, ancak nüfusun GSYH üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisi olduğunu göstermiştir. İlk regresyonda yalnızca enflasyon kullanıldığında, katsayı negatif olmasına rağmen istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. İkinci regresyonda nüfus değişkeni eklendiğinde, modelin açıklayıcılığı artmış ve nüfusun GSYH üzerindeki pozitif etkisi anlamlı bulunmuştur.

Genel olarak, analiz sonuçları, fiyat istikrarının ekonomik büyüme üzerinde kritik bir rol oynadığını ve nüfus gibi demografik faktörlerin büyüme dinamiklerini etkileyebileceğini ortaya koymaktadır. Türkiye örneğinde görüldüğü üzere yüksek enflasyon, ekonomik büyümenin istikrarlı bir şekilde gerçekleşmesini zorlaştırırken, Brezilya ve Hindistan gibi ülkelerde daha dengeli enflasyon ve nüfus yapısı büyüme üzerinde olumlu bir rol oynamaktadır.