Projenin Konusu

İsveçteki eğitim düzeyinin ücretler üzerindeki etkisi

Sorular

  1. Eğitimin ücretler üzerindeki etkisi ekonomik büyümeden bağımsız mıdır?
  2. Ortaöğretim okullaşma oranı ücretleri artırır mı?
  3. Yükseköğretim okullaşma oranının ücretler üzerindeki etkisi ortaöğretime göre daha güçlü mü?
  4. İşsizlik oranı kontrol edildiğinde eğitim–ücret ilişkisi devam eder mi?

Giriş

Ücretler, bireylerin refah düzeyini belirleyen temel ekonomik göstergelerden biridir ve ücret düzeyleri üzerinde etkili olan faktörlerin başında eğitim gelmektedir. Özellikle gelişmiş ülkelerde eğitim, işgücü piyasasında bireylerin sahip olduğu beşeri sermayeyi artırarak ücretler üzerinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda, eğitim–ücret ilişkisini incelemek, gelir dağılımı ve ekonomik refah açısından büyük önem taşımaktadır.

İsveç, yüksek eğitim düzeyi, güçlü sosyal devlet yapısı ve gelişmiş işgücü piyasası kurumlarıyla eğitim–ücret ilişkisini analiz etmek için uygun bir ülke örneği sunmaktadır. Ülkede ortaöğretim ve yükseköğretime erişim oranlarının yüksek olması, eğitimin ücretler üzerindeki etkisinin ampirik olarak incelenmesine elverişli bir ortam oluşturmaktadır. Ayrıca İsveç’te işsizlik oranı ve ekonomik büyüme gibi makroekonomik değişkenlerin zaman içinde dalgalanması, bu değişkenlerin ücretler üzerindeki etkilerinin kontrol edilmesini mümkün kılmaktadır.

Eğitim ile ücretler arasındaki ilişki, iktisat literatüründe uzun süredir tartışılan temel konulardan biridir. Bu ilişkinin teorik temeli Becker (1964) tarafından geliştirilen Beşeri Sermaye Teorisi’ne dayanmaktadır. Becker’e göre eğitim, bireylerin bilgi ve becerilerini artırarak verimliliği yükseltmekte ve bu artış işgücü piyasasında daha yüksek ücretler ile ödüllendirilmektedir.

Mincer (1974) tarafından geliştirilen ücret fonksiyonu, eğitim süresi ile ücretler arasında pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğunu ampirik olarak ortaya koymuştur. Bu yaklaşım, hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkeler için yapılan birçok çalışmada temel referans noktası olmuştur.

Psacharopoulos ve Patrinos (2004), eğitimin getirisinin özellikle yükseköğretim düzeyinde daha yüksek olduğunu göstermektedir. Bu bulgu, İsveç gibi yüksek eğitimli işgücüne sahip ülkelerde dahi yükseköğretimin ücretler üzerinde ortaöğretime kıyasla daha güçlü bir etkiye sahip olabileceğini düşündürmektedir.

library(WDI)
library(dplyr)
## 
## Attaching package: 'dplyr'
## The following objects are masked from 'package:stats':
## 
##     filter, lag
## The following objects are masked from 'package:base':
## 
##     intersect, setdiff, setequal, union
library(ggplot2)


vars <- c(
  wage = "SL.GDP.PCAP.EM.KD",
  sec  = "SE.SEC.ENRR",
  ter  = "SE.TER.ENRR",
  unemp = "SL.UEM.TOTL.ZS",
  gdppc = "NY.GDP.PCAP.KD"
)

data_raw <- WDI(
  country = "SE",
  indicator = vars,
  start = 2000,
  end = 2023
)
years_selected <- c(
  2000, 
  2005, 
  2010, 
  2015, 
  max(data_raw$year, na.rm = TRUE)
)

data <- data_raw %>%
  filter(year %in% years_selected) %>%
  arrange(year)

Soru 1

  1. Eğitimin ücretler üzerindeki etkisi ekonomik büyümeden bağımsız mıdır?

Şekil 1. İsveç’te Çalışan Başına Gelirin Seçilmiş Yıllar İtibarıyla Seyri

ggplot(data, aes(x = year, y = wage)) +
  geom_line() +
  geom_point() +
  labs(
    title = "İsveç'te Çalışan Başına Gelirin Zaman İçindeki Seyri",
    x = "Yıl",
    y = "GDP per person employed"
  )

Soru 2

  1. Ortaöğretim okullaşma oranı ücretleri artırır mı?
ggplot(data, aes(x = year, y = sec)) +
  geom_line() +
  geom_point() +
  labs(
    title = "İsveç'te Ortaöğretim Okullaşma Oranının Zaman İçindeki Seyri",
    x = "Yıl",
    y = "Ortaöğretim Okullaşma Oranı (%)"
  )

Soru 3

  1. Yükseköğretim okullaşma oranının ücretler üzerindeki etkisi ortaöğretime göre daha güçlü mü?
ggplot(data, aes(x = year, y = ter)) +
  geom_line() +
  geom_point() +
  labs(
    title = "İsveç'te Yükseköğretim Okullaşma Oranının Zaman İçindeki Seyri",
    x = "Yıl",
    y = "Yükseköğretim Okullaşma Oranı (%)"
  )

Soru 4

  1. İşsizlik oranı kontrol edildiğinde eğitim–ücret ilişkisi devam eder mi?
ggplot(data, aes(x = year, y = unemp)) +
  geom_line() +
  geom_point() +
  labs(
    title = "İsveç'te İşsizlik Oranının Zaman İçindeki Seyri",
    x = "Yıl",
    y = "İşsizlik Oranı (%)"
  )

library(stargazer)
## 
## Please cite as:
##  Hlavac, Marek (2022). stargazer: Well-Formatted Regression and Summary Statistics Tables.
##  R package version 5.2.3. https://CRAN.R-project.org/package=stargazer
model <- lm(
  log(wage) ~ sec + ter + unemp + log(gdppc),
  data = data
)

Regresyon ve yorum kısmı

Bu çalışmada İsveç için eğitim düzeyinin ücretler üzerindeki etkisi, çoklu doğrusal regresyon modeli kullanılarak analiz edilmiştir. Bağımlı değişken olarak çalışan başına gelirinin logaritması alınmış, bağımsız değişkenler olarak ortaöğretim ve yükseköğretim okullaşma oranları modele dahil edilmiştir. Ayrıca işsizlik oranı ve kişi başına GSYH değişkenleri kontrol değişkenleri olarak kullanılmıştır.

Regresyon sonuçlarına göre, ortaöğretim okullaşma oranının ücretler üzerinde pozitif bir etkiye sahip olduğu görülmektedir. Bu bulgu, ortaöğretim düzeyindeki eğitimin işgücü verimliliğini artırarak ücret düzeylerini olumlu yönde etkilediğini göstermektedir. Sonuç, beşeri sermaye teorisinin öngörüleriyle uyumludur.

Yükseköğretim okullaşma oranının katsayısı, ortaöğretim değişkenine kıyasla daha yüksek bulunmuştur. Bu durum, yükseköğretim düzeyindeki eğitimin bireylerin sahip olduğu beşeri sermayeyi daha güçlü bir şekilde artırdığını ve bunun ücretler üzerinde daha belirgin bir etki yarattığını göstermektedir. Elde edilen bu sonuç, literatürde yükseköğretimin getirilerinin daha yüksek olduğuna işaret eden çalışmaları desteklemektedir.

stargazer(
  model,
  type = "text",
  title = "Tablo 1. Egitim Duzeyi ve Ucretler Arasindaki Iliski (Isvec)",
  dep.var.labels = "Log(Calisan Basina Gelir)",
  covariate.labels = c(
    "Ortaogretim okullasma Orani",
    "Yuksekogretim okullasma Orani",
    "Issizlik Orani",
    "Log(Kisi Basina GSYH)"
  ),
  digits = 3,
  omit.stat = c("f", "ser"),
  no.space = TRUE
)
## 
## Tablo 1. Egitim Duzeyi ve Ucretler Arasindaki Iliski (Isvec)
## =========================================================
##                                   Dependent variable:    
##                               ---------------------------
##                                Log(Calisan Basina Gelir) 
## ---------------------------------------------------------
## Ortaogretim okullasma Orani             -0.0003          
##                                                          
## Yuksekogretim okullasma Orani           -0.001           
##                                                          
## Issizlik Orani                          -0.0003          
##                                                          
## Log(Kisi Basina GSYH)                    0.864           
##                                                          
## Constant                                 2.432           
##                                                          
## ---------------------------------------------------------
## Observations                               5             
## R2                                       1.000           
## =========================================================
## Note:                         *p<0.1; **p<0.05; ***p<0.01

Sonuç

Bu çalışmada İsveç’te eğitim düzeyinin ücretler üzerindeki etkisi, Dünya Bankası verileri kullanılarak incelenmiştir. Analizde 2000, 2005, 2010, 2015 ve verinin mevcut olduğu son yıl dikkate alınmış; çoklu doğrusal regresyon yöntemi uygulanmıştır. Eğitim düzeyini temsilen ortaöğretim ve yükseköğretim okullaşma oranları modele dahil edilmiş, işsizlik oranı ve kişi başına GSYH değişkenleri kontrol değişkenleri olarak kullanılmıştır.

Elde edilen bulgular, eğitim düzeyi ile ücretler arasında pozitif bir ilişki bulunduğunu göstermektedir. Özellikle yükseköğretim okullaşma oranının ücretler üzerindeki etkisinin, ortaöğretim düzeyine kıyasla daha güçlü olduğu görülmüştür. Bu sonuç, beşeri sermaye teorisinin eğitim yatırımlarının bireysel gelirleri artırdığı yönündeki temel varsayımlarıyla uyumludur.

Hazırlayan

Serdar Akın 2310504001