Giriş: Eğitim Yatırımlarının Beşeri Sermaye ve Ekonomik Kalkınma Üzerindeki Rolü

Sürdürülebilir kalkınmanın temel taşı olarak kabul edilen beşeri sermaye, bir ülkenin ekonomik büyüme potansiyelini belirleyen en kritik unsurdur. Modern ekonomi literatüründe eğitim, yalnızca bireysel bir kazanım değil, aynı zamanda ulusal düzeyde verimliliği artıran stratejik bir yatırım aracı olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, Dünya Bankası verileri ışığında yapılacak bir analiz; devletin eğitim üzerindeki mali tasarruflarının, toplumsal dönüşüm süreçlerini nasıl tetiklediğini ve nihai olarak işgücü piyasasını nasıl şekillendirdiğini ortaya koyması açısından büyük önem taşımaktadır.

Eğitimden istihdama uzanan bu zincirin ilk halkasını, hükümetin eğitime yaptığı toplam harcamalar (% GSYİH) oluşturur. Devletin gayrisafi yurtiçi hasılasından eğitime ayırdığı pay, bir ülkenin gelecekteki beşeri sermaye stokuna verdiği değerin en somut göstergesidir. Ancak mali kaynakların varlığı tek başına yeterli değildir; bu kaynakların sisteme ne kadar verimli entegre edildiği, öğrencilerin eğitim hayatındaki sürekliliği ile ölçülür. Burada devreye giren ilköğretimi tamamlama oranı, eğitim sisteminin kapsayıcılığını ve öğrencileri sistem içerisinde tutma başarısını simgeler. İlköğretim safhasını başarıyla tamamlayan bireylerin sayısındaki artış, eğitimde fırsat eşitliğinin ve temel beceri kazanımının sağlandığına dair güçlü bir kanıttır.

Eğitim sürecindeki bu sürekliliğin uzun vadeli toplumsal yansıması ise yetişkin okuma yazma oranları üzerinden gözlemlenmektedir. Temel eğitimini tamamlayarak yetişkinlik dönemine geçen bireylerin sahip olduğu okuryazarlık düzeyi, bir toplumun bilgi ekonomisine adaptasyon hızını ve genel refah seviyesini belirler. Yüksek okuryazarlık oranları, toplumun bilgiye erişim kapasitesini artırırken, sosyal ve ekonomik dönüşümün de motor gücü haline gelir.

Nihai aşamada, tüm bu eğitim süreçlerinin çıktısı, ülkenin toplam işgücü yapısında karşılık bulur. Eğitimli, temel okuryazarlık becerilerine sahip ve okul kademelerini başarıyla tamamlamış bireylerden oluşan bir işgücü, sadece sayısal bir büyüklüğü değil, aynı zamanda niteliksel bir gücü ifade eder. Nitelikli işgücü, teknolojik yeniliklere uyum sağlama, verimlilik artışı ve uluslararası rekabetçilik açısından bir ülkenin en büyük avantajıdır.

Sonuç olarak; eğitim harcamalarıyla başlayan, mezuniyet ve okuryazarlıkla olgunlaşan bu döngü, güçlü bir işgücü piyasasının inşasıyla tamamlanmaktadır. Bu çalışma, söz konusu değişkenler arasındaki doğrusal ve döngüsel ilişkiyi analiz ederek, bir ülkenin eğitim karnesinin ekonomik geleceği üzerindeki belirleyici etkisini tartışmayı amaçlamaktadır.

Özet: Bu makale, kamu eğitim harcamalarının ilköğretim tamamlama oranları, yetişkin okuryazarlığı ve toplam işgücü katılımı üzerindeki etkilerini Dünya Bankası verileri perspektifinden incelemektedir.

Baz alınacak yıllar ve veriler

ödevimde kullanacağım tüm ekonomik göstergeler ve veriler için baz alacağım yıllar 2000-2022 yıllar arasıdır. analizimizi bu yıllar aralığında yapacağız.

1. Kamu Eğitim Harcamaları: Kalkınmanın Finansal Temeli

Değişken: Hükümetin eğitime yaptığı toplam harcama (% GSYİH)

Bir ülkenin eğitime ayırdığı bütçe, o ülkenin gelecekteki ekonomik vizyonunun en somut beyanıdır. GSYİH içerisindeki eğitim payı; öğretmen maaşlarından okul altyapısına, teknolojik donanımdan müfredat geliştirmeye kadar geniş bir yelpazeyi finanse eder. Bu harcamaların yüksekliği, eğitimde fırsat eşitliğini sağlamak ve kaliteli eğitime erişimi artırmak için gerekli olan “itici gücü” temsil eder. Eğer bu oran düşükse, eğitim sistemi kaynak yetersizliği nedeniyle bireyleri sistem içerisinde tutmakta zorlanacak ve bir sonraki aşama olan “tamamlama oranları” zayıf kalacaktır.

Hükümetin eğitime yaptığı toplam harcama için dünya verisi

(Grafikte görüldüğü üzere, dünya genelinde eğitime ayrılan pay 2010 yılı civarında zirve yapmış, ardından bir dalgalanma sürecine girmiştir. Bu finansal girdi, sistemin sürekliliğini belirleyen temel faktördür.)

Ülke içinde yapılan eğitim harcamaları için aynı zaman aralıklarının belirlenmesi

## # A tibble: 10 × 24
##    country `2022` `2021` `2020` `2019` `2018` `2017` `2016` `2015` `2014` `2013`
##    <chr>    <dbl>  <dbl>  <dbl>  <dbl>  <dbl>  <dbl>  <dbl>  <dbl>  <dbl>  <dbl>
##  1 Africa…   3.70   4.37   4.09   4.51   4.74   4.43   4.69   4.74   4.66   4.64
##  2 Africa…   2.89   3.10   3.40   3.05   3.05   3.30   2.62   3.14   2.67   2.94
##  3 Arab W…  NA     NA      3.77   3.42  NA     NA     NA     NA     NA     NA   
##  4 Caribb…   2.67   3.00   4.26   3.55   3.47   3.33   4.21   4.42   3.59   3.75
##  5 Centra…   4.32   4.68   4.63   4.27   4.22   4.08   4.63   4.79   4.51   4.50
##  6 Early-…   3.59   3.86   4.09   3.49   3.87   3.93   4.00   4.02   3.90   4.50
##  7 East A…   2.89   2.98   3.31   3.08   3.20   3.42   3.39   3.50   3.54   3.94
##  8 East A…   2.28   2.95   3.15   2.58   2.77   3.44   3.47   3.58   3.54   4.33
##  9 East A…   2.28   2.95   3.15   2.58   2.77   3.44   3.47   3.58   3.54   4.33
## 10 Euro a…   4.96   5.08   5.29   4.78   4.68   4.80   4.83   4.92   5.12   5.25
## # ℹ 13 more variables: `2012` <dbl>, `2011` <dbl>, `2010` <dbl>, `2009` <dbl>,
## #   `2008` <dbl>, `2007` <dbl>, `2006` <dbl>, `2005` <dbl>, `2004` <dbl>,
## #   `2003` <dbl>, `2002` <dbl>, `2001` <dbl>, `2000` <dbl>

(Analizin doğru çıkması için 2000-2022 yıllarını ayırmamız gerekiyor)

Türkiye’yi bu datadan ayırıyoruz

Turkiye Kamu Egitim Harcamalari (GSYIH % Payi)
Ulke Yil Harcama (%)
Turkiye 2000 NA
Turkiye 2001 NA
Turkiye 2002 NA
Turkiye 2003 NA
Turkiye 2004 NA
Turkiye 2005 NA
Turkiye 2006 NA
Turkiye 2007 NA
Turkiye 2008 NA
Turkiye 2009 NA
Turkiye 2010 NA
Turkiye 2011 4.22152
Turkiye 2012 4.38722
Turkiye 2013 4.34481
Turkiye 2014 4.41258
Turkiye 2015 4.30550
Turkiye 2016 4.62774
Turkiye 2017 4.32369
Turkiye 2018 4.29730
Turkiye 2019 4.44776
Turkiye 2020 4.03382
Turkiye 2021 3.53788
Turkiye 2022 3.09572

(Bu tablo, Türkiye’nin son yıllarda eğitime ayırdığı kamu kaynaklarının GSYİH içindeki payını göstermektedir.)

Almanya’ yı bu datadan ayırıyoruz

Turkiye ve Almanya Egitim Harcamalari Kiyaslamasi
Ulke Yil Harcama (%)
Germany 2022 5.23916
Germany 2021 5.36734
Germany 2020 5.51601
Germany 2019 5.02758
Germany 2018 4.88401
Germany 2017 4.77831
Germany 2016 4.74631
Germany 2015 4.76158
Germany 2014 4.82583
Germany 2013 4.83912

(Yukarıdaki tablo, Avrupa’nın en büyük ekonomisi olan Almanya’nın 2013-2022 yılları arasındaki kamu eğitim harcamalarını (GSYİH % payı) göstermektedir.)

TÜRKİYE’NİN ORTALAMASI

## Turkiye'nin Analiz Donemindeki Ortalama Egitim Harcamasi: % 4.17

ALMANYA’NIN ORTALAMASI

## Almanya'nın Analiz Donemindeki Ortalama Egitim Harcamasi: % 4.94

3. Makale İçin Akademik Analiz (Yorum)

### Türkiye ve Almanya: Finansal Önceliklerin Karşılaştırılması İstikrar: Almanya’nın eğitim harcamaları (yaklaşık %4.5-%5 bandında) uzun yıllardır yüksek bir istikrar sergilemektedir. Bu, eğitim sistemindeki planlamanın uzun vadeli olduğunun kanıtıdır. Trend: Türkiye’nin verilerinde ise yıllar içinde daha fazla dalgalanma görülmektedir. GSYİH içindeki payın Almanya seviyelerine yaklaştığı dönemler, eğitimde reform çabalarının yoğunlaştığı yılları işaret eder. Ekonomik Çıktı: İki ülkenin harcama oranları birbirine yakın olsa bile, GSYİH büyüklükleri farklı olduğu için mutlak rakamda Almanya’nın öğrenci başına ayırdığı bütçe çok daha yüksektir. Bu durum, projemizin bir sonraki aşaması olan “Okuryazarlık” ve “İşgücü Nitelik” farklarını doğrudan etkilemektedir.