ENFLASYON VE EKONOMİK BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKI ANALIZI
TAHIR GORDEI ADAM
KARABUK UNIVERSITESIjuin 19, 2024
output: html_document: df_print: paged biblio-style: apsr geometry: margin=1in mainfont: cochineal sansfont: Linux Biolinum O fontsize: 11pt endnote: no sansitup: yes bibliography: master.bib header-includes:
ÖZET
Bu çalışmada, iktisat literatürünün önemli tartışma konularından birini oluşturan enflasyon ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki, Türkiye açısından belirlenmeye çalışılmaktadır. 1987:1-2007:1 dönemini kapsayan bu çalışmada, GSYİH büyüme oranı, tüketici fiyatları endeksi (TÜFE) ve üretici fiyatları endeksi (ÜFE)’nden hareketle hesaplanan enflasyon oranı değişkenleri kullanılmıştır. Enflasyon oranları ile ekonomik büyüme oranı arasındaki ilişkiler, çok değişkenli eş-bütünleşme analizi ve hata düzeltme-geliştirilmiş Granger nedensellik testleri kullanılarak ekonometrik açıdan analiz edilmektedir. Analiz sonuçlarına göre, uzun dönemde ekonomik büyüme enflasyondan negatif olarak etkilenmektedir. Hata düzeltme-geliştirilmiş Granger nedensellik testleri ise, enflasyondan ekonomik büyümeye doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi olduğunu göstermektedir.
Anahtar Kelimeler:
Enflasyon, ekonomik büyüme, eş-bütünleşme analizi, zayıf dışsallık testi, hata düzeltme-geliştirilmiş Granger nedensellik testi
abstract:
Bu çalışmada iktisat literatürünün en tartışmalı tartışmalarından biri olan enflasyon ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki Türkiye ekonomisi bağlamında incelenmektedir. 1987:1-2007:1 dönemini kapsayan çalışmada GSYİH büyüme oranı, tüketici fiyatları endeksi (TÜFE) ve üretici fiyatları endeksi (ÜFE) kullanılarak hesaplanan enflasyon oranları kullanılıyor. Enflasyon oranları ile ekonomik büyüme oranı arasındaki ilişkiler, çok değişkenli eşbütünleşme analizi ve hata düzeltme-artırılmış Granger nedensellik testleri kullanılarak ekonometrik olarak analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre ekonomik büyüme uzun vadede enflasyondan olumsuz etkilenmektedir. Hata düzeltme-artırılmış Granger nedensellik testleri enflasyondan büyümeye doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisinin olduğunu göstermektedir.
I. Giriş
Enflasyon ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki iktisat literatürünün önemli tartışma konularından biridir. İktisatçılar arasında, bu konuyla ilgili tam bir görüş birliğinin sağlanamadığı görülmektedir. Enflasyonun tarihi oldukça eskilere dayanmakla beraber; enflasyon-büyüme ilişkisine yönelik tartışmalar, özellikle İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra artmaya başlamıştır. İkinci Dünya Savaşı’na kadar fiyatlar genel seviyesinde hissedilir bir değişme yaşanmadığından, konu iktisatçılar tarafından bir sorun olarak algılanmamıştır. Sürekli bir enflasyon olgusunun yaşanmadığı bu dönemde enflasyon büyüme ilişkisi de devresel gözlemler dayanmistir. Bu dönemde enflasyon bir sorun olarak algılanmamıştır. Hatta Phillips Eğrisi Yaklaşımı, Keynesyen ve Parasal İktisat’a mensup iktisatçıların çalışmaları, sadece gözlemlere dayanan ve enflasyonun büyümeyi olumlu etkilediği yönündeki görüşlerin oluşmasına neden olmuştur (Berber ve Artan, 2004: 2). Pozitif enflasyon-büyüme ilişkisinin temeli, enflasyon artışının yatırım portföyünün finansal sektörden reel sektöre kaymasına neden olması, bireylerin reel tasarruf düzeylerini korumak için ellerinde daha fazla para tutmalarını sağlaması, senyoraj geliri ya da enflasyon vergisinin artmasına yol açması gibi nedenlerle enflasyonun zorunlu tasarrufları artırdığı yönündeki düşüncelere dayanmaktadır (Bruno ve Easterly, 1995: 9). Bu görüşü destekleyen uygulamalı çalışmalarda, daha çok enflasyon oranının nispeten düşük ya da belirli bir eşik değerin altında olması durumunda pozitif ilişkinin gerçekleştiği sonucuna ulaşılmıştır. 1970’li yıllardan sonra ise, yüksek enflasyon ve yüksek büyüme hızları arasındaki gözlemsel ilişki kopmuştur. Çünkü 1970’lerde birçok ülkede yüksek enflasyon oranları devam ederken, büyüme oranları düşme eğilimine girmiştir. Ayrıca özellikle GOÜ’lerde, 1970’li yıllardan sonra ortalama enflasyon trendi ile ortalama büyüme trendi zıt yönlerde hareket etmiştir. Özellikle 1980’li yıllardan günümüze kadar yapılan uygulamalı çalışmaların sonuçları doğrultusunda, enflasyonun büyümeyi olumsuz yönde etkilediğine dair görüşler artmaya başlamıştır (Karaca, 2003: 247). Negatif enflasyon-büyüme ilişkisinin temeli; enflasyonun ekonomik belirsizliğe ve değişkenliğe yol açması, ulusal paranın değer kazanmasına neden olması, etkin kaynak dağılımını olumsuz etkilemesi gibi sebeplerle yatırımları azalttığı yönündeki görüşlere dayanmaktadır (Pyndick ve Solimano, 1993: 261; Berber ve Artan, 2004: 3). Enflasyon büyüme ilişkisi konusunda, teorik ve uygulamalı literatürde yoğun tartışmalar yaşanmakla birlikte üzerinde tam bir fikir birliğinin sağlanamamasından hareketle yapılan bu çalışmanın temel amacı, farklı endekslere (TÜFE ve ÜFE) göre hesaplanmış enflasyon oranları ile büyüme arasındaki ilişkiyi zaman serileri analizleri ile ekonometrik açıdan değerlendirmek ve analiz sonuçlarını karşılaştırmaktır. Bu amaç doğrultusunda, çalışmada öncelikle konuyla ilgili literatürde yer alan çalışmalara değinilmekte ve daha sonra araştırmada kullanılan veriler ve yöntem tanıtılmaktadır. Son kısımda ise uygulama sonucunda ulaşılan bulgular sunulmakta ve çalışma, genel bir değerlendirmenin yapıldığı sonuç bölümüyle sona ermektedir.
II: Literature
@senturk2014icssizlik Enflasyonun büyümeyi nasıl etkileyeceği hakkındaki tartışmaların miladı çok eskiye dayandığı için ilgili literatürde de oldukça fazla çalışma yer almaktadır. Yerli ve yabancı literatürde yer alan çalışmalar kullanılan yöntem açısından farklılaşmaktadır. Bu çalışmaların ilk grubu, ilişkiyi regresyon analizi çerçevesinde inceleyen çalışmalardır. Bu kapsamdaki çalışmaların büyük bir çoğunluğu enflasyonun büyümeyi olumsuz etkilediğine işaret etmektedir. Friedman (1977) çalışmasında, enflasyon belirsizliğinin artmasının fiyat mekanizmasının etkinliğini bozacağı ve kaynak tahsisinin bozulması sonucu üretimi ve dolayısıyla büyümeyi negatif yönde etkileyeceği sonucuna ulaşmıştır. Barro (1995), enflasyondaki %1’lik bir artışın kişi başına GSYİH’yı yılda %2 -%3 oranında azalttığını ileri sürmüştür. Uzun dönemde ise enflasyon oranındaki %10’luk bir artışın 30 yıl sonra GSYİH’yı %4-%7 oranında azalttığını tahmin etmiştir.
@yaprakli2017enflasyon Enflasyon ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki, ekonomi yazınında yer alan önemli araştırma konularından birisidir. Bu ilişkisinin tarihçesi yaklaşık 65-70 yıllık olup; ilişki özellikle II. Dünya Savaşı sonrası yaşanan tartışmalarla literatürde sıklıkla yer bulan bir konu haline gelmiştir. II. Dünya savaşını takiben tecrübe edilen yüksek enflasyon oranları, ekonomistlerin bu konuya çok daha fazla ağırlık vermesine sebep olmuştur. Bu dönemde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde uygulanan Keynesci politikaların ortaya çıkardığı enflasyonun büyümeyi olumlu etkilediği görüşü ile enflasyon bir sorun olarak algılanmamıştır. Keynesyen iktisatçıların ortaya koyduğu Phillips Eğrisi ile enflasyon-hasıla ilişkisi, 1970’lerdeki stagflasyon sürecine kadar önemli bir makroekonomi politika aracı olarak kullanılmıştır (Abel ve Bernanke, 2005: 435). 1960’lı yıllarda Tobin ve Sidrauski gibi iktisatçılar, uzun dönemde dahi enflasyonun ekonomik büyümeyi olumlu etkileyeceğini ileri sürmüşlerdir (Bruno ve Easterly, 1996: 139). Bu ilişkinin temelinde yatan 4 neden şu şekilde sıralanabilir (Berber ve Artan, 2004: 2-3):
@cciftci2015turkiye Enflasyondaki artış servette azalışa neden olur. Böylece bireyler tasarruflarını arttırmakta ve artan tasarruflar faiz oranı kanalıyla yatırımları canlandırarak büyümeyi artırmaktadır. Enflasyon, yatırım portföyünü finansal sektörden reel sektöre doğru kaydırıp, sermaye yoğunluğunu arttırarak büyümeyi hızlandırmaktadır. Enflasyon, bireylerin para taleplerini artırmalarına; bu da enflasyon vergisinin artmasına neden olmaktadır. Devletin elde ettiği bu gelir de kamu harcaması ya da yatırım olarak kullanılarak büyümeyi arttırmaktadır. Enflasyon, nominal ücretlerin enflasyondan hızlı artmaması, sözleşme dönemlerinin hızlı güncellenememesi vb. nedenlerle, tasarruf yapma ihtimali düşük olan bireylerin reel gelirlerini azaltırken, tasarruf ihtimali yüksek olan bireylerin reel gelirlerini arttırarak büyümeyi artırmaktadır.
@berber2004enflasyon Bu çalışmada Türkiye ekonomisi için enflasyon-ekonomik büyüme ilişkisi zaman serisi analizleri kullanılarak ekonometrik olarak araştırılmıştır. Bu çalışmada, Türkiye ekonomisinde enflasyon ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki ekonometrik olarak incelenmektedir. Söz konusu ilişkinin tahmininde, Türkiye için 1987:1-2007:1 dönemine ait üçer aylık zaman serileri kullanılmıştır. Uygulamanın verileri; 1994 baz yılı sabit fiyatlarıyla GSYİH (Gayri Safi Yurtiçi Hasıla) ile TÜFE (Tüketici Fiyatları Endeksi) ve ÜFE (Üretici Fiyatları Endeksi) değişkenlerine ait zaman serisi verilerinden oluşmaktadır. Çalışmada kullanılan verilerin tamamı mevsimsel ayarlamaya tabi tutularak mevsimsellikten arındırılmıştır. Mevsimsellikten arındırma işleminde hareketli ortalamalar yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın uygulama kısmında sunulan ve değişken sembollerinin başında yer alan “L” harfi ve “∆” simgesi, ilgili değişkenin sırasıyla logaritmasının ve birinci derece devresel farkının alındığını göstermektedir. Çalışmada, enflasyon oranının ölçümünde, hem TÜFE hem de ÜFE’den hareket edilmiş ve sonuçlar karşılaştırmalı olarak verilmiştir.Verilerin derlenmesinde, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Türkiye İstatistik Kurumu ve Hazine Müsteşarlığı istatistiklerinden yararlanılmıştır.
@bahad2011enflasyon Çalışmada, enflasyon oranı ile GSYİH büyüme oranı arasındaki ilişkinin tahmininde, her değişkenin zaman serisi özelliklerini incelemek için öncelikle serilerin durağan olup olmadıkları saptanmıştır. Zaman serisi analizlerinde, verilerin durağan olması gerekmektedir. Durağan olmayan zaman serileriyle çalışılması halinde sahte regresyon problemiyle karşılaşılabilmektedir. Bu durumda regresyon analiziyle elde edilen sonuç gerçek ilişkiyi yansıtmamaktadır (Gujarati, 1999: 713, 726). Çalışmada, kullanılan değişkenlerin durağan olup olmadıkları ve durağan iseler hangi seviyede durağan oldukları Phillips-Perron (PP) birim kök testi ile sınanmıştır. Birim kök testleri sonucunda değişkenlerin bütünleşme derecelerinin aynı olduğunun, yani aynı dereceden durağan olduklarının belirlenmesiyle birlikte eş-bütünleşme analizi yapılmış ve böylelikle değişkenler arasında uzun dönemli bir ilişkinin var olup olmadığı incelenmiştir. Değişkenler arasında eş-bütünleşme olup olmadığı Johansen eşbütünleşme testiyle araştırılmıştır (Johansen ve Juselius, 1990: 169-210). Eşbütünleşme, durağan olmayan değişkenlerin doğrusal kombinasyonlarının uzun dönemde durağan olmasına, dolayısıyla değişkenlerin birbirleriyle eşbütünleşmesine, zaman serileri arasındaki uzun dönem ilişkisinin modellenmesine ve tahmin edilmesine yöneliktir. Değişkenler arasında eşbütünleşmenin bulunması gerçek bir uzun dönemli ilişki anlamına gelmektedir.
@topcu2017enflasyon Ayrıca uzun dönemli ilişki yorumunda, eş-bütünleşik vektörün büyüme oranının bağımlı değişken olacak şekilde normalize edilmesinin doğruluğunu saptamak amacıyla zayıf dışsallık (weak exogeneity) testi yapılmıştır. Johansen (1995: 119), π = αβ’ uzun dönem tepki matrisinde, her bir değişken için α değerinin sıfıra eşit olmasının olabilirlik oranı yöntemi ile test edilebileceğini ve i’nci değişken için αi= 0 reddedilemediğinde bu değişkenin β içerisindeki uzun dönem parametreleri için dışsal olacağını göstermiştir. TÜFE’ye göre hesaplanan enflasyon oranının zayıf dışsal olduğu varsayımı altında, zayıf dışsallık ile ilgili “değişken zayıf dışsaldır” şeklindeki H0 hipotezi, kısıt vektörü H’=[1 0] ile test edilmiştir. Bu kısıt ilgili diğer değişkenin zayıf dışsallığının testi için de oluşturulmuştur. Zayıf dışsallık istatistiği, bir log olabilirlik test istatistiği olup, asimtotik olarak r(n-m) serbestlik dereceli χ2 dağılımına sahiptir.Burada n-m, b üzerindeki sınır sayısını; mxn, kısıt vektörün boyutlarını; r, eşbütünleşen vektör sayısını göstermektedir.
1.EKONOMETRİK ANALİZ
Çalışmada, enflasyon ile ekonomik büyüme ilişkisini ortaya koymak amacıyla ekonometrik yöntem olarak sınır testi yaklaşımı benimsenmiştir ve ilgili testler Eviews 5.0 ve Microfit 4.0 ekonometrik paket programları yardımıyla gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada yer alan (1988:1-2007:4) dönemine ait üçer aylık enflasyon oranı, ekonomik büyüme oranı ve gayri safi sabit sermaye yatırım harcamaları/GSYİH verileri Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) veri tabanı kullanılarak oluşturulmuştur. Enflasyon oranını yansıtması anlamında, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE)’nden yararlanılmıştır. Bununla birlikte, TÜFE serisi, 2005 yılına kadar 1987, 2005 yılından sonra ise 2003 yılının temel yıl kabul edildiği endeks serilerini ifade etmektedir. Ekonomik büyüme ve gayri safi yatırım harcamaları/GSYİH verileri oluşturulurken 1987 yılı baz yılı olarak kabul edilmiş ve söz konusu verilerin reel anlamda ifade edilmesi sağlanmış ve TÜFE serisinin dışında diğer değişkenler TL cinsinden hesaplanmıştır. Ayrıca, çalışmada kullanılan verilerin üçer aylık olması nedeniyle, ilgili seriler Tramo-Seats (Time Series Regression with ARIMA Noise, Missing Observations and Outliers-Signal Extraction in ARIMA Time Series) mevsimsel düzeltme yöntemi ile ilgili mevsimsellik etkisinden arındırılmıştır.
III: 2.Araştırma Tasarımı
I: Araştırmanın Amacı
Bu çalışmanın amacı , fiyat istikrarı ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin niteliğini belirlemek ve bu iki ekonomik değişkenin birbirini nasıl etkilediğini ekonometrik yöntemlerle incelemektir. Bu doğrultuda, enflasyon oranları ile ekonomik büyüme arasındaki negatif yönlü ilişkinin varlığı tespit edilmiştir. Bu ilişkinin belirlenmesi, ekonomi politikalarının şekillendirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır.
II: Veri Kaynağı
Araştırmada kullanılacak veriler, Ekonomik büyüme ile enflasyon arasındaki ilişki, ekonomi analizlerinde sıkça tartışılan bir konudur. Son yıllarda, büyüme ile enflasyon arasında pozitif bir ilişki olduğu görüşü güçlenmiştir. Ancak 1980 sonrası araştırmalar, ekonomik büyüme ile enflasyon arasındaki ilişkinin negatif olduğunu göstermektedir . Türkiye de istikrarlı büyüme sorunu yaşamaktadır ve fiyat istikrarının sağlanamaması, ekonomide istikrarsızlık yaratmaktadır.
III: Değişkenler
Ekonomik Büyüme (GDP Büyüme Hızı) Enflasyon Oranı İşsizlik Oranı Para Politikası Araçları
IV : Diğer Ekonomik Değişkenler
Döviz kuru, ticaret dengesi, mali politika, yapısal reformlar ve diğer faktörler de ekonomik büyüme ile enflasyon arasındaki ilişkiyi etkiler.
V: Ekonometrik Model
Araştırmada, enflasyon ve ekonomik büyüme üzerindeki etkisini analiz etmek için çoklu regresyon modeli kullanılacaktır. Temel regresyon modeli aşağıdaki gibi olacaktır:
\[ Y = \beta_0 + β_1X_1 + β_2X_2 + β_3C + ϵ \]
Bu modelde:
Y: Ekonomik büyüme
\(X_1\): enflasyon oranı
\(X_2\): Ortalama enflasyon süresi
C: Kontrol değişkenleri (yatırım oranı, nüfus büyüme oranı, sağlık harcamaları, enflasyon oranı)
ϵ: Hata terimi
Veri Toplama ve Temizleme
library(WDI)data= WDI(indicator = c(GDP="NY.GDP.PCAP.KD.ZG", EF="FP.CPI.TOTL.ZG"),country = c("TR"), start=1961, end=2022)
names(data) <- c("Country", "CountryCode", "Year", "GDP", "GDP_EKONOMI.BUYUME", "EF_ENFLASYON")Tanımlayıcı İstatistikler
library(tidyverse)## ── Attaching core tidyverse packages ──────────────────────── tidyverse 2.0.0 ──
## ✔ dplyr 1.1.4 ✔ readr 2.1.5
## ✔ forcats 1.0.0 ✔ stringr 1.5.0
## ✔ ggplot2 3.5.0 ✔ tibble 3.2.1
## ✔ lubridate 1.9.3 ✔ tidyr 1.3.0
## ✔ purrr 1.0.2
## ── Conflicts ────────────────────────────────────────── tidyverse_conflicts() ──
## ✖ dplyr::filter() masks stats::filter()
## ✖ dplyr::lag() masks stats::lag()
## ℹ Use the conflicted package (<http://conflicted.r-lib.org/>) to force all conflicts to become errorslibrary(stevemisc)##
## Attachement du package : 'stevemisc'
##
## L'objet suivant est masqué depuis 'package:lubridate':
##
## dst
##
## L'objet suivant est masqué depuis 'package:dplyr':
##
## tbl_dfstr(df)## function (x, df1, df2, ncp, log = FALSE)library(explore)## Warning: le package 'explore' a été compilé avec la version R 4.3.3“Explore” işlevi, veri setinin genel yapısını ve özelliklerini anlamak için kullanıcıya geniş bir bakış sunar ve daha derinlemesine analizler yapmak için temel bir adım olabilir.
describe_all(data)## # A tibble: 6 × 8
## variable type na na_pct unique min mean max
## <chr> <chr> <int> <dbl> <int> <dbl> <dbl> <dbl>
## 1 Country chr 0 0 1 NA NA NA
## 2 CountryCode chr 0 0 1 NA NA NA
## 3 Year chr 0 0 1 NA NA NA
## 4 GDP int 0 0 62 1961 1992. 2022
## 5 GDP_EKONOMI.BUYUME dbl 0 0 62 -7.14 2.89 10.4
## 6 EF_ENFLASYON dbl 0 0 62 1.12 32.5 105.Ekstra_veri <- data$countryVeri Temizleme
data <- data[complete.cases(data), ]data %>% describe_all()## # A tibble: 6 × 8
## variable type na na_pct unique min mean max
## <chr> <chr> <int> <dbl> <int> <dbl> <dbl> <dbl>
## 1 Country chr 0 0 1 NA NA NA
## 2 CountryCode chr 0 0 1 NA NA NA
## 3 Year chr 0 0 1 NA NA NA
## 4 GDP int 0 0 62 1961 1992. 2022
## 5 GDP_EKONOMI.BUYUME dbl 0 0 62 -7.14 2.89 10.4
## 6 EF_ENFLASYON dbl 0 0 62 1.12 32.5 105.veri analizi
str(data)## 'data.frame': 62 obs. of 6 variables:
## $ Country : chr "Turkiye" "Turkiye" "Turkiye" "Turkiye" ...
## $ CountryCode : chr "TR" "TR" "TR" "TR" ...
## $ Year : chr "TUR" "TUR" "TUR" "TUR" ...
## $ GDP : int 1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969 1970 ...
## $ GDP_EKONOMI.BUYUME: num -1.508 2.74 6.162 2.755 0.327 ...
## $ EF_ENFLASYON : num 3.17 3.89 6.36 1.12 4.56 ...model <- lm(GDP_EKONOMI.BUYUME ~ EF_ENFLASYON, data = data)Regresyon Analizi
summary(data)## Country CountryCode Year GDP
## Length:62 Length:62 Length:62 Min. :1961
## Class :character Class :character Class :character 1st Qu.:1976
## Mode :character Mode :character Mode :character Median :1992
## Mean :1992
## 3rd Qu.:2007
## Max. :2022
## GDP_EKONOMI.BUYUME EF_ENFLASYON
## Min. :-7.138 Min. : 1.120
## 1st Qu.: 0.860 1st Qu.: 8.574
## Median : 3.265 Median : 19.304
## Mean : 2.894 Mean : 32.528
## 3rd Qu.: 5.607 3rd Qu.: 58.957
## Max. :10.429 Max. :105.215data$log_GDP_EKONOMI.BUYUME <- log(data$EF_ENFLASYON)data$log_GDP_EKONOMI.BUYUME <- log(data$log_GDP_EKONOMI.BUYUME)model_log <- lm(log_GDP_EKONOMI.BUYUME~ EF_ENFLASYON , data =data)summary(model_log)##
## Call:
## lm(formula = log_GDP_EKONOMI.BUYUME ~ EF_ENFLASYON, data = data)
##
## Residuals:
## Min 1Q Median 3Q Max
## -2.79158 -0.04943 0.05721 0.19606 0.25610
##
## Coefficients:
## Estimate Std. Error t value Pr(>|t|)
## (Intercept) 0.59712 0.07754 7.700 1.59e-10 ***
## EF_ENFLASYON 0.01263 0.00179 7.051 2.05e-09 ***
## ---
## Signif. codes: 0 '***' 0.001 '**' 0.01 '*' 0.05 '.' 0.1 ' ' 1
##
## Residual standard error: 0.4031 on 60 degrees of freedom
## Multiple R-squared: 0.4532, Adjusted R-squared: 0.444
## F-statistic: 49.72 on 1 and 60 DF, p-value: 2.045e-09EkonomikBüyüme=2004+0.09443enflasyon + 0.1548 OrtalamaEenflayonSüresi
Bu regresyon modeli, ekonomik büyümeyi açıklamak için eğitim harcamaları ve ortalama eğitim süresi değişkenlerini kullanmaktadır. Modelin sonuçlarına göre, eğitim harcamaları (p=1.59) ve ortalama eğitim süresi (p=2.05) istatistiksel olarak anlamlı değildir. Yani, eğitim harcamalarındaki bir artış veya ortalama eğitim süresindeki değişiklik, ekonomik büyümeyi istatistiksel olarak anlamlı bir şekilde etkilememektedir. Ayrıca, modelin F-statistiği istatistiksel olarak anlamlı değildir (p=2.045), bu da modelin bağımsız değişkenlerin bağımlı değişkeni açıklamada yeterli olmadığını göstermektedir. Dolayısıyla, bu model ekonomik büyümeyi tahmin etmek için uygun değildir.
library("wbstats")library(ggplot2)library("gtrendsR")## Warning: le package 'gtrendsR' a été compilé avec la version R 4.3.3library("usmap")## Warning: le package 'usmap' a été compilé avec la version R 4.3.3library("tidyverse")food<-wb_search("Food") head(food,24)## # A tibble: 24 × 3
## indicator_id indicator indicator_desc
## <chr> <chr> <chr>
## 1 1101000 1101000:FOOD AND NON-ALCOHOLIC BEVERAGES <NA>
## 2 1101100 1101100:FOOD <NA>
## 3 1101130 1101130:Fish and seafood <NA>
## 4 1101190 1101190:Food products n.e.c. (Class) <NA>
## 5 AG.AID.CREL.MT Cereal food aid deliveries (FAO, tonnes) Food aid ship…
## 6 AG.AID.FOOD.MT Total food (cereals and non-cereal) food aid … Food aid repr…
## 7 AG.AID.NCREL.MT Non-cereal food aid deliveries (FAO, tonnes) Non-cereal co…
## 8 AG.LND.BLY.HA Land under barley production (hectares) Land under ba…
## 9 AG.LND.CERE.ZS Cereal cropland (% of land area) Land under ce…
## 10 AG.LND.CREL.HA Land under cereal production (hectares) Land under ce…
## # ℹ 14 more rowsdata <- wb_data("AG.AID.CREL.MT",
start_date = 2000, end_date = 2012)
A Simple ggplot with the mtcars Data in R
data <- wb_data("AG.AID.CREL.MT",
start_date = 2000, end_date = 2012)farkli ulkeler veri analizi
ggplot(data, aes(date, AG.AID.CREL.MT, group = country)) +
geom_line(aes(color = country))+
theme(legend.position = "none")+
ylab("GDP")+
scale_x_continuous(name="Year", breaks=seq(2000,2012,1)) +
labs(title = "Enflasyon orani")## Warning: Removed 18 rows containing missing values or values outside the scale range
## (`geom_line()`).
summary(cars)## speed dist
## Min. : 4.0 Min. : 2.00
## 1st Qu.:12.0 1st Qu.: 26.00
## Median :15.0 Median : 36.00
## Mean :15.4 Mean : 42.98
## 3rd Qu.:19.0 3rd Qu.: 56.00
## Max. :25.0 Max. :120.00sonuc
Mundell-Tobin teorisine göre; enflasyonda meydana gelen artışlar, bireylerin ellerindeki parayı sermaye mallarına yönlendirmesine neden olarak ekonomik büyümeyi pozitif yönde etkilemektedir. Bu bağlamda, 1980- 2016 dönemlerini kapsayan yıllık verilerle enflasyon, ekonomik büyüme ve gayri safi sabit sermaye yatırımları arasındaki ilişkinin incelendiği bu çalışmada, Türkiye ekonomisinde Mundell-Tobin etkisi araştırılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, 1980-2016 dönemleri için Türkiye ekonomisinde, enflasyon oranı ve ekonomik büyüme arasında hem kısa hem de uzun dönemde negatif ilişki bulunmuştur. Sabit sermaye yatırımları beklenildiği gibi hem kısa dönemde hem uzun dönemde büyümeyi pozitif etkilemektedir. Yapılan nedensellik testi sonucunda, enflasyondan büyümeye doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Aynı zamanda gayri safi sabit sermaye yatırımlarının büyümeye oranından enflasyona doğru da tek yönlü nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Mundell-Tobin etkisi, enflasyon ile büyüme arasında pozitif ilişki olduğunu öne sürerken yapılan analizler sonucunda, enflasyon ile ekonomik büyüme arasında negatif ilişkinin olduğu sonucuna varılmıştır. Yapılan ARDL ve Toda-Yamamoto nedensellik testi de bu görüşü desteklemiştir. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre Türkiye ekonomisi için Mundell-Tobin etkisinin geçerli olmamaktadır. 1980 yılından itibaren, para arzının kontrol edilememesi, iç talebin sınırlandırılmaması, enerji fiyatlarındaki artış, kredi faizlerinin yükselmesi gibi nedenlerle Türkiye’de fiyatlar genel düzeyi sürekli artış göstermiştir. Enflasyonun artış göstermesi, ekonomide belirsizliğin artmasına ve yatırımların azalmasına neden olmuş ve ekonomik büyümeyi negatif etkilemiştir. Enflasyon artışına bağlı olarak para tutmanın maliyeti artarken, bireyler yatırıma değil döviz, gayrimenkul gibi üretken olmayan alanlara yönelerek portföy tercihlerini değiştirmiş bu durum da ekonomik büyümeyi negatif yönde etkilemiştirBu çalışmanın amacı enflasyon ile ekonomik büyüme arasındaki nedensellik ilişkisinin Türkiye ekonomisi için araştırılmasıdır. Çalışmada zaman serisi analizi kullanılarak 2006:I-2017:II dönemi ele alınmıştır. 188 Değişkenler arasında uzun dönemli bir ilişkinin olup olmadığının test edilmesi amacıyla Johansen eşbütünleşme testi kullanılmıştır. Johansen testi sonuçları, değişkenler arasında uzun dönem bir ilişkinin olmadığını göstermiştir. Değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisinin tespit edilmesi amacıyla Granger nedensellik analizinden yararlanılmıştır. Nedensellik analizi bulguları, ekonomik büyümeden enflasyona doğru tek yönlü bir nedensel ilişkinin olduğu göstermiştir. Kontrol değişkeni emek açısından nedensellik ele alındığında ise ekonomik büyüme ve emek arasında çift yönlü bir nedensellik ilişkisi olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Ayrıca enflasyondan emeğe doğru tek yönlü bir nedensellik olduğu tespit edilmiştir. .
Hocanın verdiği mini ödevler
Başlangıç olarak, Yahoo Finance, Google Finance ve Federal Reserve Bank of St. Louis’in Federal Rezerv Ekonomik Verileri (FRED) dahil olmak üzere bazı açık kaynaklardan doğrudan mali verileri indirmek için Quantmod paketini indireceğiz. Bu paket, finansal veri analizi ve modellemesi yapmak isteyen kullanıcılar için geniş bir araç yelpazesi sunarak, karmaşık analizleri daha erişilebilir hale getirir.
library(quantmod)## Le chargement a nécessité le package : xts## Le chargement a nécessité le package : zoo##
## Attachement du package : 'zoo'## Les objets suivants sont masqués depuis 'package:base':
##
## as.Date, as.Date.numeric##
## ######################### Warning from 'xts' package ##########################
## # #
## # The dplyr lag() function breaks how base R's lag() function is supposed to #
## # work, which breaks lag(my_xts). Calls to lag(my_xts) that you type or #
## # source() into this session won't work correctly. #
## # #
## # Use stats::lag() to make sure you're not using dplyr::lag(), or you can add #
## # conflictRules('dplyr', exclude = 'lag') to your .Rprofile to stop #
## # dplyr from breaking base R's lag() function. #
## # #
## # Code in packages is not affected. It's protected by R's namespace mechanism #
## # Set `options(xts.warn_dplyr_breaks_lag = FALSE)` to suppress this warning. #
## # #
## #################################################################################
## Attachement du package : 'xts'## Les objets suivants sont masqués depuis 'package:dplyr':
##
## first, last## Le chargement a nécessité le package : TTR## Registered S3 method overwritten by 'quantmod':
## method from
## as.zoo.data.frame zooQuantmod paketi indirdikten sonra bir şirkete secip onun hisse senedini inceleceğiz.
Örnek olarak AMAZON’nin hisse senedi fiyatlarını indirelim. Yahoo-finance bize şirketlerin sembollerini verecektir. Apple hisse senedi veri setini indirmek için getSymbols komutunu kullanıyoruz.
getSymbols("AMZN")## [1] "AMZN"Artık Apple’nin 2 ocak 2007 sonrası günlük verilerine sahibiz. Dataya bir göz atalım. Datanın boyutuna dim() komutuyla bakalım, ve verinin ilk 6 ve son 6 gözlemine bir göz atalım.
dim(AMZN)## [1] 4395 6head(AMZN)## AMZN.Open AMZN.High AMZN.Low AMZN.Close AMZN.Volume AMZN.Adjusted
## 2007-01-03 1.9340 1.9530 1.9025 1.9350 248102000 1.9350
## 2007-01-04 1.9295 1.9570 1.9130 1.9450 126368000 1.9450
## 2007-01-05 1.9360 1.9395 1.8800 1.9185 132394000 1.9185
## 2007-01-08 1.9110 1.9155 1.8585 1.8750 135660000 1.8750
## 2007-01-09 1.8800 1.9030 1.8670 1.8890 114060000 1.8890
## 2007-01-10 1.8745 1.8850 1.8535 1.8575 130550000 1.8575tail(AMZN)## AMZN.Open AMZN.High AMZN.Low AMZN.Close AMZN.Volume AMZN.Adjusted
## 2024-06-11 187.060 187.77 184.54 187.23 27265100 187.23
## 2024-06-12 188.020 188.35 185.43 186.89 33984200 186.89
## 2024-06-13 186.090 187.67 182.67 183.83 39721500 183.83
## 2024-06-14 183.080 183.72 182.23 183.66 25456400 183.66
## 2024-06-17 182.520 185.00 181.22 184.06 35601900 184.06
## 2024-06-18 183.662 184.29 181.43 182.81 36343153 182.81AMZNN.Open, hisse senedinin o günkü açılış fiyatı, Close, kapanış, High, en yüksek, Low, en düşük, Adjuste, Ayarlanmış fiyatlarını vermektedir.Volume, Kaç kişinin işlem yaptığını gösterir.
Bu zaman serisinin grafiğini chartSeries() ile gösterebiliriz.
chartSeries(AMZN)
Bu hem zaman serisinin grafiğini, hem işlem yapan kişi sayısını
göstermektedir. Aynı grafiği beyaz olarak almak istiyorsak,
chartSeries(, theme =‘white’) kullanabiliriz.
chartSeries(AMZN, theme ="white")
Mesela, ALMANYA için Reel Gayri Safi Yurtiçi Hasıla verisini indirmek
istiyorsak. FRED, bu veri setinin sembolünü bize verir. Bu zaman serisi
için sembol JPNRGDPEXP’dir. getSymbols(“JPNRGDPEXP”, src = “FRED”)
getSymbols("JPNRGDPEXP",src="FRED")## [1] "JPNRGDPEXP"chartSeries(JPNRGDPEXP,theme="white") 
chartSeries(JPNRGDPEXP,theme="black") 
getFX("USD/TRY",from="2020-01-01")## Warning in doTryCatch(return(expr), name, parentenv, handler): Oanda only
## provides historical data for the past 180 days. Symbol: USD/TRY## [1] "USD/TRY"chartSeries(USDTRY,theme="white")
getFX("USD/TRY",from="2024-01-01")## [1] "USD/TRY"chartSeries(USDTRY,theme="black")
kaynakar
Ahmad, N. ve Joyia, U.T.S. (2012): Pakistan’daki enflasyon ve ekonomik büyüme ilişkisini inceleyen bir çalışma. Ahmed, S. ve Mortaza, M. (2005): Bangladeş’te 1981-2005 yılları arasında enflasyon ve ekonomik büyüme ilişkisini araştıran bir çalışma. Barro, R.J. (1995): Enflasyon ve ekonomik büyüme üzerine yapılan analizler. Bullard, J. ve Keating, J.W. (1995): Enflasyon ve çıktı arasındaki uzun dönem ilişkilerini inceleyen bir çalışma. Chari, V.V., Lary, E.J. ve Manuelli, R. (1996): Enflasyon, büyüme ve finansal aracılık üzerine yapılan bir araştırma. Engle, R.F. ve Granger, C.W.J. (1987): Eşbütünleşme ve hata düzeltme modelleri üzerine yapılan çalışmalar. Khan, S.M. ve Senhadji, A.S. (2001): Enflasyon ve ekonomik büyüme arasındaki eşik etkilerini inceleyen bir IMF çalışması. Johansen, S. ve Juselius, K. (1990): Para talebi için eşbütünleşme analizi üzerine yapılan çalışmalar. Akat, A. S. ve Yazgan, E. (2012) - “Döviz Kuru İhracat Fiyatlarına Yansıyor mu?” başlıklı çalışma İktisat Toplum Dergisi’nde yayınlanmış olup, döviz kuru hareketlerinin ihracat fiyatları üzerindeki etkilerini ele alır. Aliyu, S.U.R., Yakub, M.U., Sanni G.K. ve Duke, O. (2010) - “Exchange rate pass-through in Nigeria: evidence from a vector error correction model” başlıklı makale, MPRA Paper No. 25053. Allsopp, C., Kara, A. ve Nelson, E. (2006) - “UK Inflation targeting and the exchange rate” çalışması, Federal Reserve Bank of St. Louis Research Division tarafından yayınlanmıştır. Aydın, Ü. ve Kara, O. (2012) - “Türkiye’de döviz kuru - enflasyon etkileşiminin para politikası üzerine etkileri” başlıklı çalışma, Finans Politik & Ekonomik Yorumlar Dergisi’nde yayınlanmıştır. Campa, J.M. ve Goldberg, L.S. (2002) - “Exchange rate pass-through into import prices: a micro or macro phenomenon?” başlıklı makale, NBER Working Paper No: 8934. Daniel, L. ve Marco, R. (2002) - “Exchange rate pass through in Turkey” başlıklı çalışma, IMF Working Paper, WP/02/204. Gujarati, D. N. (2001). “Temel Ekonometri” (Çevirenler: Ümit Şenesen ve Gülay Günlük Şenesen), Literatür Yayıncılık, İstanbul. Halaç, U., ve Küştepeli, Y. (2003). “Paranın Dolaşım Hızı ve İstikrarı”, Gazi Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, 5 (1), ss. 85-102. Karagöl, E., Erbaykal, E., ve Ertuğrul, H. M. (2007). “Türkiye’de Ekonomik Büyüme ile Elektrik Tüketimi İlişkisi: Sınır Testi Yaklaşımı”, Doğuş Üniversitesi Dergisi, 8 (1), ss. 247-255. Narayan, P. K., ve Smyth, R. (2006). “What Determines Migration Flows from Low-Income to High-Income Countries? An empirical investigation of Fiji-U.S. Migration 1972-2001”, Contemporary Economic Policy, 24 (2), pp. 332-342.