Library:
> # install.packages("knitr")
> # install.packages("rmarkdown")
> # install.packages("prettydoc")
> # install.packages("equatiomatic")1 PENDAHULUAN
1.1 Latar Belakang
Penyakit jantung merupakan salah satu penyebab utama kematian di dunia. Menurut Organisasi Keesehatan Dunia (WHO), penyakit jantung menjadi penyebab utama kematian global. Oleh karena itu, diperlukan pemahaman yang baik agar dapat mencegah diri masing-masing dari penyakit jantung. Terdapat beberapa faktor yang dapat memengaruhi terjangkitnya penyakit jantung pada seseorang yang akan dibahas, yaitu umur, jenis kelamin, jenis nyeri dada, tekanan darah istirahat, dan kolesterol serum.
2 TINJAUAN PUSTAKA
2.1 Regresi Logistik Biner
Menurut Hosmer dan Lemeshow (2000), regresi logistik adalah suatu metode analisis statistika untuk mendeskripsikan hubungan antara variabel terikat yang memiliki dua kategori atau lebih dengan satu atau lebih peubah bebas berskala kategori atau kontinu. Regresi logistik dapat dibagi menjadi beberapa jenis, yaitu regresi logistik biner, multinomial, dan ordinal. Model regresi logistik biner menurut Sepang, Komalig, dan Hatidja (2012) dalam Tampil (2017) dapat digunakan untuk menganalisis hubungan antara satu variabel respon dan beberapa variabel prediktor. Variabel respon dalam model ini merupakan data kualitatif yang biasanya ditandakan dengan angka biner, yaitu 1 dan 0. 1 menandakan bahwa ada sebuah karakteristik dan 0 menandakan bahwa tidak ada sebuah karakteristik. Bentuk model regresi logistik dengan satu variabel prediktor: \[ \pi(x)=\frac{exp(\beta_{0}+\beta_{1}x)}{1+exp(\beta_{0}+\beta_{1}x)} \] Bentuk logit regresi logistik: \[ g(x)=ln\frac{\pi(x)}{1-\pi(x)}=\beta_{0}+\beta_{1}x \]
2.2 Asumsi Regresi Logistik Biner
Terdapat beberapa asumsi yang harus terpenuhi dalam regresi logistik. Menurut Sofiyat, Tjalla, dan Mahdiyah (2023), asumsi – asumsi tersebut adalah:
- Regresi logistik tidak membutuhkan hubungan linier antara variabel independen dengan variabel dependen.
- Variabel independen tidak memerlukan asumsi normalitas multivariat.
- Asumsi homokedastisitas tidak diperlukan.
- Variabel bebas tidak perlu diubah ke dalam bentuk metrik (interval atau skala rasio).
- Variabel dependen harus bersifat dikotomi (2 kategori, misal: tinggi dan rendah atau baik dan buruk).
- Variabel independen tidak harus memiliki keragaman yang sama antar kelompok variabel.
- Kategori dalam variabel independen harus terpisah satu sama lain atau bersifat ekslusif.
- Sampel yang diperlukan dalam jumlah relatif besar, minimum dibutuhkan hingga 50 sampel data untuk sebuah variabel prediktor (independen).
- Regresi logistik dapat menyeleksi hubungan karena menggunakan pendekatan non linier log transformasi untuk memprediksi odds ratio. Odd dalam regresi logistik sering dinyatakan sebagai probabilitas.
3 SOURCE CODE
3.2 Import Data
> data = read.csv('C:/Users/joann/OneDrive/kuliah/sem 4/komstat/heart.csv')
> head(data)
age sex cp trestbps chol target
1 63 1 3 145 233 1
2 37 1 2 130 250 1
3 41 0 1 130 204 1
4 56 1 1 120 236 1
5 57 0 0 120 354 1
6 57 1 0 140 192 1
> str(data)
'data.frame': 303 obs. of 6 variables:
$ age : int 63 37 41 56 57 57 56 44 52 57 ...
$ sex : int 1 1 0 1 0 1 0 1 1 1 ...
$ cp : int 3 2 1 1 0 0 1 1 2 2 ...
$ trestbps: int 145 130 130 120 120 140 140 120 172 150 ...
$ chol : int 233 250 204 236 354 192 294 263 199 168 ...
$ target : int 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 ...
> summary(data)
age sex cp trestbps
Min. :29.00 Min. :0.0000 Min. :0.000 Min. : 94.0
1st Qu.:47.50 1st Qu.:0.0000 1st Qu.:0.000 1st Qu.:120.0
Median :55.00 Median :1.0000 Median :1.000 Median :130.0
Mean :54.37 Mean :0.6832 Mean :0.967 Mean :131.6
3rd Qu.:61.00 3rd Qu.:1.0000 3rd Qu.:2.000 3rd Qu.:140.0
Max. :77.00 Max. :1.0000 Max. :3.000 Max. :200.0
chol target
Min. :126.0 Min. :0.0000
1st Qu.:211.0 1st Qu.:0.0000
Median :240.0 Median :1.0000
Mean :246.3 Mean :0.5446
3rd Qu.:274.5 3rd Qu.:1.0000
Max. :564.0 Max. :1.0000
> y = as.factor(data$`target`)
> x1 = data$age
> x2 = as.factor(data$`sex`)
> x3 = as.factor(data$`cp`)
> x4 = data$trestbps
> x5 = data$chol
> datalog = data.frame(data)3.3 Asumsi Non-multikolinieritas
3.4 Model Regresi Logistik Biner
> reglog = glm(y~x1+x2+x3+x4+x5, family = "binomial", data = datalog)
> reglog
Call: glm(formula = y ~ x1 + x2 + x3 + x4 + x5, family = "binomial",
data = datalog)
Coefficients:
(Intercept) x1 x21 x31 x32 x33
6.816844 -0.055010 -1.958977 2.552601 2.397167 2.437964
x4 x5
-0.017762 -0.004536
Degrees of Freedom: 302 Total (i.e. Null); 295 Residual
Null Deviance: 417.6
Residual Deviance: 285.6 AIC: 301.63.4.1 Uji Simultan Parameter Model
3.4.2 Uji Parsial Parameter Model
> summary(reglog)
Call:
glm(formula = y ~ x1 + x2 + x3 + x4 + x5, family = "binomial",
data = datalog)
Deviance Residuals:
Min 1Q Median 3Q Max
-2.4126 -0.7209 0.2411 0.7223 2.3312
Coefficients:
Estimate Std. Error z value Pr(>|z|)
(Intercept) 6.816844 1.566797 4.351 1.36e-05 ***
x1 -0.055010 0.018339 -3.000 0.0027 **
x21 -1.958977 0.369337 -5.304 1.13e-07 ***
x31 2.552601 0.454416 5.617 1.94e-08 ***
x32 2.397167 0.360280 6.654 2.86e-11 ***
x33 2.437964 0.558319 4.367 1.26e-05 ***
x4 -0.017762 0.008572 -2.072 0.0383 *
x5 -0.004536 0.002917 -1.555 0.1199
---
Signif. codes: 0 '***' 0.001 '**' 0.01 '*' 0.05 '.' 0.1 ' ' 1
(Dispersion parameter for binomial family taken to be 1)
Null deviance: 417.64 on 302 degrees of freedom
Residual deviance: 285.62 on 295 degrees of freedom
AIC: 301.62
Number of Fisher Scoring iterations: 53.4.3 Odds Ratio
> beta = (coef(reglog))
> beta
(Intercept) x1 x21 x31 x32 x33
6.816843975 -0.055010481 -1.958977321 2.552600680 2.397166763 2.437963657
x4 x5
-0.017761567 -0.004536264
> OR_beta = exp(beta)
> OR_beta
(Intercept) x1 x21 x31 x32 x33
913.0986954 0.9464752 0.1410025 12.8404543 10.9919893 11.4497015
x4 x5
0.9823952 0.9954740
> cbind(beta,OR_beta)
beta OR_beta
(Intercept) 6.816843975 913.0986954
x1 -0.055010481 0.9464752
x21 -1.958977321 0.1410025
x31 2.552600680 12.8404543
x32 2.397166763 10.9919893
x33 2.437963657 11.4497015
x4 -0.017761567 0.9823952
x5 -0.004536264 0.99547403.4.4 Membentuk Klasifikasi
> yp_hat = fitted(reglog)
> datalog$yp_hat = yp_hat
> datalog
age sex cp trestbps chol target yp_hat
1 63 1 3 145 233 1 0.54928773
2 37 1 2 130 250 1 0.85527354
3 41 0 1 130 204 1 0.97975934
4 56 1 1 120 236 1 0.75545743
5 57 0 0 120 354 1 0.48600892
6 57 1 0 140 192 1 0.16310385
7 56 0 1 140 294 1 0.92190936
8 44 1 1 120 263 1 0.84098572
9 52 1 2 172 199 1 0.60749205
10 57 1 2 150 168 1 0.66665808
11 54 1 0 140 239 1 0.15663444
12 48 0 2 130 275 1 0.95333764
13 49 1 1 130 266 1 0.76840091
14 64 1 3 110 211 1 0.70354480
15 58 0 3 150 283 1 0.89246798
16 50 0 2 120 219 1 0.96573142
17 58 0 2 120 340 1 0.91290919
18 66 0 3 150 226 1 0.87376709
19 43 1 0 150 247 1 0.21546777
20 69 0 3 140 239 1 0.86856134
21 59 1 0 135 234 1 0.13621974
22 44 1 2 130 233 1 0.81284739
23 42 1 0 140 226 1 0.27600038
24 61 1 2 150 243 1 0.53316295
25 40 1 3 140 199 1 0.84632652
26 71 0 1 160 302 1 0.77762824
27 59 1 2 150 212 1 0.59471505
28 51 1 2 110 175 1 0.84578015
29 65 0 2 140 417 1 0.77904126
30 53 1 2 130 197 1 0.75709718
31 41 0 1 105 198 1 0.98726859
32 65 1 0 120 177 1 0.16082244
33 44 1 1 130 219 1 0.84390309
34 54 1 2 125 273 1 0.69548127
35 51 1 3 125 213 1 0.78648652
36 46 0 2 142 177 1 0.96638102
37 54 0 2 135 304 1 0.92176758
38 54 1 2 150 232 1 0.63825979
39 65 0 2 155 269 1 0.84091227
40 65 0 2 160 360 1 0.76195426
41 51 0 2 140 308 1 0.92585449
42 48 1 1 130 245 1 0.79406027
43 45 1 0 104 208 1 0.39930761
44 53 0 0 130 264 1 0.59741627
45 39 1 2 140 321 1 0.76257780
46 52 1 1 120 325 1 0.71995703
47 44 1 2 140 235 1 0.78277826
48 47 1 2 138 257 1 0.74127859
49 53 0 2 128 216 1 0.95457231
50 53 0 0 138 234 1 0.59597126
51 51 0 2 130 256 1 0.94970228
52 66 1 0 120 302 1 0.09328534
53 62 1 2 130 231 1 0.61951800
54 44 0 2 108 141 1 0.98573653
55 63 0 2 135 252 1 0.90091210
56 52 1 1 134 201 1 0.77869597
57 48 1 0 122 222 1 0.27755980
58 45 1 0 115 260 1 0.30161612
59 34 1 3 118 182 1 0.92442239
60 57 0 0 128 303 1 0.50831873
61 71 0 2 110 265 1 0.89589136
62 54 1 1 108 309 1 0.75397880
63 52 1 3 118 186 1 0.81692857
64 41 1 1 135 203 1 0.86251817
65 58 1 2 140 211 1 0.65036737
66 35 0 0 138 183 1 0.83344534
67 51 1 2 100 222 1 0.84108076
68 45 0 1 130 234 1 0.97134861
69 44 1 1 120 220 1 0.86537153
70 62 0 0 124 209 1 0.56357420
71 54 1 2 120 258 1 0.72764824
72 51 1 2 94 227 1 0.85197546
73 29 1 1 130 204 1 0.92961313
74 51 1 0 140 261 1 0.16544606
75 43 0 2 122 213 1 0.97623350
76 55 0 1 135 250 1 0.94332035
77 51 1 2 125 245 1 0.75360238
78 59 1 1 140 221 1 0.66278170
79 52 1 1 128 205 1 0.79355808
80 58 1 2 105 240 1 0.75227033
81 41 1 2 112 250 1 0.86717890
82 45 1 1 128 308 1 0.77977330
83 60 0 2 102 318 1 0.93457394
84 52 1 3 152 298 1 0.59477011
85 42 0 0 102 265 1 0.81647029
86 67 0 2 115 564 1 0.71652221
87 68 1 2 118 277 1 0.54038947
88 46 1 1 101 197 1 0.89956702
89 54 0 2 110 214 1 0.96507193
90 58 0 0 100 248 1 0.67372598
91 48 1 2 124 255 1 0.77822437
92 57 1 0 132 207 1 0.17346530
93 52 1 2 138 223 1 0.71744139
94 54 0 1 132 288 1 0.93979508
95 45 0 1 112 160 1 0.98491531
96 53 1 0 142 226 1 0.16728019
97 62 0 0 140 394 1 0.29573035
98 52 1 0 108 233 1 0.27331321
99 43 1 2 130 315 1 0.75981324
100 53 1 2 130 246 1 0.71393099
101 42 1 3 148 244 1 0.77727039
102 59 1 3 178 270 1 0.41674783
103 63 0 1 140 195 1 0.92639539
104 42 1 2 120 240 1 0.84870779
105 50 1 2 129 196 1 0.78987290
106 68 0 2 120 211 1 0.91565764
107 69 1 3 160 234 1 0.40053668
108 45 0 0 138 236 1 0.69417642
109 50 0 1 120 244 1 0.96709538
110 50 0 0 110 254 1 0.72318917
111 64 0 0 180 325 1 0.20178186
112 57 1 2 150 126 1 0.70757422
113 64 0 2 140 313 1 0.85654309
114 43 1 0 110 211 1 0.39687380
115 55 1 1 130 262 1 0.70835044
116 37 0 2 120 215 1 0.98324132
117 41 1 2 130 214 1 0.84810816
118 56 1 3 120 193 1 0.77000799
119 46 0 1 105 204 1 0.98285239
120 46 0 0 138 243 1 0.67545305
121 64 0 0 130 303 1 0.40436298
122 59 1 0 138 271 1 0.11222869
123 41 0 2 112 268 1 0.97710257
124 54 0 2 108 267 1 0.95746708
125 39 0 2 94 199 1 0.98897276
126 34 0 1 118 210 1 0.98846318
127 47 1 0 112 204 1 0.34472244
128 67 0 2 152 277 1 0.82806927
129 52 0 2 136 196 1 0.95473004
130 74 0 1 120 269 1 0.87512199
131 54 0 2 160 201 1 0.92342401
132 49 0 1 134 271 1 0.95540670
133 42 1 1 120 295 1 0.83623007
134 41 1 1 110 235 1 0.89428174
135 41 0 1 126 306 1 0.97034327
136 49 0 0 130 269 1 0.64384034
137 60 0 2 120 178 1 0.95141053
138 62 1 1 128 208 1 0.68628197
139 57 1 0 110 201 1 0.24171642
140 64 1 0 128 263 1 0.10627936
141 51 0 2 120 295 1 0.94973578
142 43 1 0 115 303 1 0.28401092
143 42 0 2 120 209 1 0.97862870
144 67 0 0 106 223 1 0.55893200
145 76 0 2 140 197 1 0.83928945
146 70 1 1 156 245 1 0.42007744
147 44 0 2 118 242 1 0.97340064
148 60 0 3 150 240 1 0.90036084
149 44 1 2 120 226 1 0.84263800
150 42 1 2 130 180 1 0.86045353
151 66 1 0 160 228 1 0.06605412
152 71 0 0 112 149 1 0.56116733
153 64 1 3 170 227 1 0.43191584
154 66 0 2 146 278 1 0.84929071
155 39 0 2 138 220 1 0.97390392
156 58 0 0 130 197 1 0.60434158
157 47 1 2 130 253 1 0.77080501
158 35 1 1 122 192 1 0.92035840
159 58 1 1 125 220 1 0.73138983
160 56 1 1 130 221 1 0.73465347
161 56 1 1 120 240 1 0.75208977
162 55 0 1 132 342 1 0.92041061
163 41 1 1 120 157 1 0.90982139
164 38 1 2 138 175 1 0.87210416
165 38 1 2 138 175 1 0.87210416
166 67 1 0 160 286 0 0.04893647
167 67 1 0 120 229 0 0.11941011
168 62 0 0 140 268 0 0.42650038
169 63 1 0 130 254 0 0.11214573
170 53 1 0 140 203 0 0.18767788
171 56 1 2 130 256 0 0.66910927
172 48 1 1 110 229 0 0.85537396
173 58 1 1 120 284 0 0.69001136
174 58 1 2 132 224 0 0.66902432
175 60 1 0 130 206 0 0.15627144
176 40 1 0 110 167 0 0.48653299
177 60 1 0 117 230 0 0.17304390
178 64 1 2 140 335 0 0.43243943
179 43 1 0 120 177 0 0.39129051
180 57 1 0 150 276 0 0.10029287
181 55 1 0 132 353 0 0.10778796
182 65 0 0 150 225 0 0.39085212
183 61 0 0 130 330 0 0.41465217
184 58 1 2 112 230 0 0.73726264
185 50 1 0 150 243 0 0.15986879
186 44 1 0 112 290 0 0.29579423
187 60 1 0 130 253 0 0.13017179
188 54 1 0 124 266 0 0.17919957
189 50 1 2 140 233 0 0.72331006
190 41 1 0 110 172 0 0.46715415
191 51 0 0 130 305 0 0.57901842
192 58 1 0 128 216 0 0.16993967
193 54 1 0 120 188 0 0.25032025
194 60 1 0 145 282 0 0.09133720
195 60 1 2 140 185 0 0.65216657
196 59 1 0 170 326 0 0.05284798
197 46 1 2 150 231 0 0.73349724
198 67 1 0 125 254 0 0.09972871
199 62 1 0 120 267 0 0.13063525
200 65 1 0 110 248 0 0.14226783
201 44 1 0 110 197 0 0.39890950
202 60 1 0 125 258 0 0.13784393
203 58 1 0 150 270 0 0.09781271
204 68 1 2 180 274 0 0.28379837
205 62 0 0 160 164 0 0.45521933
206 52 1 0 128 255 0 0.19264626
207 59 1 0 110 239 0 0.19377093
208 60 0 0 150 258 0 0.42107156
209 49 1 2 120 188 0 0.82853986
210 59 1 0 140 177 0 0.15745467
211 57 1 2 128 229 0 0.69150205
212 61 1 0 120 260 0 0.14080870
213 39 1 0 118 219 0 0.40688714
214 61 0 0 145 307 0 0.37593092
215 56 1 0 125 249 0 0.17186799
216 43 0 0 132 341 0 0.63645264
217 62 0 2 130 263 0 0.90898628
218 63 1 0 130 330 0 0.08212909
219 65 1 0 135 254 0 0.09382193
220 48 1 0 130 256 0 0.22219443
221 63 0 0 150 407 0 0.23879253
222 55 1 0 140 217 0 0.16264223
223 65 1 3 138 282 0 0.49745660
224 56 0 0 200 288 0 0.24554777
225 54 1 0 110 239 0 0.24037242
226 70 1 0 145 174 0 0.08646324
227 62 1 1 120 281 0 0.64422265
228 35 1 0 120 198 0 0.47575191
229 59 1 3 170 288 0 0.43150865
230 64 1 2 125 309 0 0.52808570
231 47 1 2 108 243 0 0.83875307
232 57 1 0 165 289 0 0.07451140
233 55 1 0 160 289 0 0.08943600
234 64 1 0 120 246 0 0.12896814
235 70 1 0 130 322 0 0.05938190
236 51 1 0 140 299 0 0.14299548
237 58 1 0 125 300 0 0.12855271
238 60 1 0 140 293 0 0.09461819
239 77 1 0 125 304 0 0.04846841
240 35 1 0 126 282 0 0.35785550
241 70 1 2 160 269 0 0.34123263
242 59 0 0 174 249 0 0.34325621
243 64 1 0 145 212 0 0.09975773
244 57 1 0 152 274 0 0.09793123
245 56 1 0 132 184 0 0.19751165
246 48 1 0 124 274 0 0.22653042
247 56 0 0 134 409 0 0.37774634
248 66 1 1 160 246 0 0.45561809
249 54 1 1 192 283 0 0.43681897
250 69 1 2 140 254 0 0.45524008
251 51 1 0 140 298 0 0.14355228
252 43 1 0 132 247 0 0.27436892
253 62 0 0 138 294 0 0.40647335
254 67 1 0 100 299 0 0.12343077
255 59 1 3 160 273 0 0.49249084
256 45 1 0 142 309 0 0.17632414
257 58 1 0 128 259 0 0.14416560
258 50 1 0 144 200 0 0.20463457
259 62 0 0 150 244 0 0.40977651
260 38 1 3 120 231 0 0.88351718
261 66 0 0 178 228 0 0.26704347
262 52 1 0 112 230 0 0.26205506
263 53 1 0 123 282 0 0.17922779
264 63 0 0 108 269 0 0.55297034
265 54 1 0 110 206 0 0.26875623
266 66 1 0 112 212 0 0.15138124
267 55 0 0 180 327 0 0.29128054
268 49 1 2 118 149 0 0.85665139
269 54 1 0 122 286 0 0.17122333
270 56 1 0 130 283 0 0.13997631
271 46 1 0 120 249 0 0.28220844
272 61 1 3 134 234 0 0.62214324
273 67 1 0 120 237 0 0.11564655
274 58 1 0 100 234 0 0.23678563
275 47 1 0 110 275 0 0.28315383
276 52 1 0 125 212 0 0.23423289
277 58 1 0 146 218 0 0.12843857
278 57 1 1 124 261 0 0.70857447
279 58 0 1 136 319 0 0.91020948
280 61 1 0 138 166 0 0.15421874
281 42 1 0 136 315 0 0.21465857
282 52 1 0 128 204 0 0.23119838
283 59 1 2 126 218 0 0.68622987
284 40 1 0 152 223 0 0.25847734
285 61 1 0 140 207 0 0.12748304
286 46 1 0 140 311 0 0.17221454
287 59 1 3 134 204 0 0.67803675
288 57 1 1 154 232 0 0.61944078
289 57 1 0 110 335 0 0.14790201
290 55 0 0 128 205 0 0.64287232
291 61 1 0 148 203 0 0.11432080
292 58 1 0 114 318 0 0.14183989
293 58 0 0 170 225 0 0.39797980
294 67 1 2 152 212 0 0.47698752
295 44 1 0 120 169 0 0.38684084
296 63 1 0 140 187 0 0.12535214
297 63 0 0 124 197 0 0.56343269
298 59 1 0 164 176 0 0.10919102
299 57 0 0 140 241 0 0.52532519
300 45 1 3 110 264 0 0.84144413
301 68 1 0 144 193 0 0.08980561
302 57 1 0 130 131 0 0.23487512
303 57 0 1 130 236 0 0.94553977
> class = table(datalog$y, datalog$yp_hat>0.5)
> class
FALSE TRUE
0.0484684147226268 1 0
0.0489364748012657 1 0
0.0528479754834424 1 0
0.0593818995947912 1 0
0.0660541220793639 1 0
0.0745114022472068 1 0
0.0821290891388617 1 0
0.0864632432334003 1 0
0.0894360044073351 1 0
0.0898056134630641 1 0
0.0913372014844971 1 0
0.0932853363976038 1 0
0.0938219268652318 1 0
0.0946181934939469 1 0
0.0978127102777698 1 0
0.0979312252686875 1 0
0.0997287116147181 1 0
0.0997577310449449 1 0
0.100292868736581 1 0
0.106279357937514 1 0
0.107787960915998 1 0
0.109191015755705 1 0
0.112145728805407 1 0
0.112228686889356 1 0
0.114320803579693 1 0
0.115646554489227 1 0
0.119410114183245 1 0
0.123430773670426 1 0
0.125352142031555 1 0
0.127483039853575 1 0
0.128438569485085 1 0
0.128552713490808 1 0
0.128968141758817 1 0
0.130171785022744 1 0
0.130635246039931 1 0
0.136219741242425 1 0
0.137843928587706 1 0
0.139976312003055 1 0
0.140808697050102 1 0
0.141839885370793 1 0
0.142267831166332 1 0
0.142995475017191 1 0
0.143552284805915 1 0
0.144165604799544 1 0
0.147902009534805 1 0
0.151381242524505 1 0
0.154218737008738 1 0
0.156271439745548 1 0
0.156634439254535 1 0
0.157454666953668 1 0
0.159868794540922 1 0
0.160822439490655 1 0
0.162642234812511 1 0
0.163103849948807 1 0
0.165446055926572 1 0
0.167280187143472 1 0
0.169939672077916 1 0
0.171223327187794 1 0
0.171867986196178 1 0
0.172214542725054 1 0
0.173043899633621 1 0
0.173465304140692 1 0
0.176324136659335 1 0
0.179199573598138 1 0
0.17922779077225 1 0
0.187677883280419 1 0
0.192646256361352 1 0
0.193770930896783 1 0
0.197511653844345 1 0
0.201781860077998 1 0
0.204634567087617 1 0
0.214658572793873 1 0
0.215467769805309 1 0
0.222194433997854 1 0
0.226530421154138 1 0
0.231198381945659 1 0
0.234232886505188 1 0
0.234875117252917 1 0
0.236785628521018 1 0
0.238792532919515 1 0
0.240372421730413 1 0
0.241716417073759 1 0
0.245547772080808 1 0
0.250320248162289 1 0
0.258477342731155 1 0
0.262055055356617 1 0
0.26704346938604 1 0
0.268756233309491 1 0
0.273313211236892 1 0
0.274368920721948 1 0
0.276000380680337 1 0
0.277559800163508 1 0
0.28220844136737 1 0
0.28315383382354 1 0
0.283798365426585 1 0
0.284010919339526 1 0
0.291280541441747 1 0
0.295730350136543 1 0
0.295794225049319 1 0
0.301616117835908 1 0
0.341232628371794 1 0
0.343256208168296 1 0
0.344722438146036 1 0
0.357855500511871 1 0
0.375930922536483 1 0
0.377746339736886 1 0
0.386840840215436 1 0
0.390852119732532 1 0
0.391290514881588 1 0
0.396873797965167 1 0
0.397979796837139 1 0
0.398909504537485 1 0
0.399307612301596 1 0
0.400536684360315 1 0
0.404362975909988 1 0
0.406473353665183 1 0
0.406887140902586 1 0
0.409776508937239 1 0
0.414652174289264 1 0
0.416747829849999 1 0
0.420077437351662 1 0
0.421071559797967 1 0
0.426500381523332 1 0
0.431508653521009 1 0
0.43191583509725 1 0
0.432439429996149 1 0
0.436818972156682 1 0
0.455219330921544 1 0
0.455240082802691 1 0
0.455618085983941 1 0
0.467154152070759 1 0
0.475751907153341 1 0
0.476987517100962 1 0
0.48600891811354 1 0
0.486532989754577 1 0
0.492490840729392 1 0
0.497456602950882 1 0
0.508318725662222 0 1
0.525325189691949 0 1
0.528085696315227 0 1
0.5331629507169 0 1
0.540389467282951 0 1
0.549287728112211 0 1
0.552970335572812 0 1
0.558931995998728 0 1
0.561167325713029 0 1
0.563432691836442 0 1
0.563574200741972 0 1
0.579018417331902 0 1
0.594715048208707 0 1
0.594770108426384 0 1
0.595971259268751 0 1
0.597416273021451 0 1
0.604341583594592 0 1
0.607492049031024 0 1
0.619440782249347 0 1
0.619517995498023 0 1
0.622143241930141 0 1
0.636452637491153 0 1
0.638259793402875 0 1
0.642872324149589 0 1
0.643840339276799 0 1
0.644222646794136 0 1
0.650367365892297 0 1
0.652166570432586 0 1
0.662781702854116 0 1
0.666658081136798 0 1
0.669024318017099 0 1
0.66910926580333 0 1
0.673725979546095 0 1
0.675453046138154 0 1
0.678036745041088 0 1
0.686229869849287 0 1
0.686281969346913 0 1
0.690011358558879 0 1
0.691502054178937 0 1
0.694176423311095 0 1
0.695481268244093 0 1
0.703544795210867 0 1
0.707574217454534 0 1
0.708350435537775 0 1
0.708574474240264 0 1
0.713930992849483 0 1
0.716522205979422 0 1
0.71744138866123 0 1
0.719957030402046 0 1
0.723189169552062 0 1
0.723310058038981 0 1
0.727648238400508 0 1
0.731389828917612 0 1
0.733497237679364 0 1
0.734653474784759 0 1
0.737262636078405 0 1
0.74127859337795 0 1
0.752089767368719 0 1
0.752270325237417 0 1
0.753602379695411 0 1
0.753978800507414 0 1
0.755457429801861 0 1
0.757097179064904 0 1
0.759813235876931 0 1
0.761954260764118 0 1
0.762577796415289 0 1
0.768400912106141 0 1
0.770007994643273 0 1
0.770805005673209 0 1
0.777270388401828 0 1
0.777628244623561 0 1
0.778224370054565 0 1
0.778695972330869 0 1
0.779041256674976 0 1
0.779773304401019 0 1
0.782778262842565 0 1
0.786486524804083 0 1
0.789872897432114 0 1
0.793558075788397 0 1
0.794060273226039 0 1
0.812847391021725 0 1
0.81647029136779 0 1
0.816928569829013 0 1
0.828069272281218 0 1
0.828539862369175 0 1
0.833445335869469 0 1
0.836230070427622 0 1
0.838753066584976 0 1
0.839289453013548 0 1
0.840912270957102 0 1
0.840985721698455 0 1
0.841080763245229 0 1
0.841444129231931 0 1
0.842637995147677 0 1
0.843903087755139 0 1
0.845780151298723 0 1
0.846326516160443 0 1
0.848108156977552 0 1
0.848707787841717 0 1
0.849290709018031 0 1
0.851975459009668 0 1
0.855273542768072 0 1
0.855373962905574 0 1
0.856543090629709 0 1
0.856651390726993 0 1
0.860453530452084 0 1
0.86251816906774 0 1
0.865371530909891 0 1
0.86717889884094 0 1
0.8685613394987 0 1
0.872104156926741 0 2
0.873767086377874 0 1
0.875121992617695 0 1
0.883517184944565 0 1
0.892467977119861 0 1
0.894281735088325 0 1
0.895891364401072 0 1
0.899567019291466 0 1
0.900360837005243 0 1
0.900912097338087 0 1
0.908986280850698 0 1
0.909821393605086 0 1
0.910209483539814 0 1
0.912909189121239 0 1
0.915657635335192 0 1
0.920358401564571 0 1
0.920410607495399 0 1
0.921767578259366 0 1
0.921909359513692 0 1
0.92342401010454 0 1
0.924422386753546 0 1
0.925854485027666 0 1
0.926395388319683 0 1
0.929613131647914 0 1
0.934573939473402 0 1
0.939795080599083 0 1
0.94332034611526 0 1
0.945539767645945 0 1
0.949702284361269 0 1
0.949735777493957 0 1
0.951410529773016 0 1
0.953337641462629 0 1
0.954572312028986 0 1
0.954730035212468 0 1
0.955406702236821 0 1
0.957467082070692 0 1
0.965071931306838 0 1
0.965731418085529 0 1
0.966381017700907 0 1
0.967095382392643 0 1
0.970343266730203 0 1
0.971348610883603 0 1
0.973400644193568 0 1
0.973903922083077 0 1
0.976233496520371 0 1
0.977102565471223 0 1
0.978628697686236 0 1
0.979759336450319 0 1
0.982852389582555 0 1
0.983241317844151 0 1
0.984915308473182 0 1
0.985736525704335 0 1
0.98726859181673 0 1
0.988463182293054 0 1
0.988972759091755 0 14 HASIL DAN PEMBAHASAN
4.1 Asumsi Non-multikolinieritas
4.1.1 Output VIF
\[ x_{2} = 1.046, x_{3} = 1.013, x_{4} = 1.0197, x_{5} = 1.064 \]
4.1.2 Interpretasi
Berdasarkan hasil di atas, seluruh variabel memiliki nilai VIF < 10. Oleh karena itu, dapat disimpulkan bahwa tidak terjadi multikolinieritas antar variabel prediktor.
4.2 Uji Simultan Parameter Model
4.2.1 Hipotesis
\[ \begin{align*} H_{0}:\;&\beta_{1}=\beta_{2}=\beta_{3}=\beta_{4}=\beta_{5}=0\\ H_{1}:\;&\text{minimal terdapat satu}\;\beta_{i} ≠ 0,&i = 1,2,3,4,5 \end{align*} \]
4.2.2 Taraf Nyata
\[ \alpha=0.05 \]
4.2.3 Statistik Uji dan Titik Kritis
\[ G^2=115.5081480\\ X^2(0.05,4)=9.488 \]
4.2.4 Keputusan
\[ G^2(115.508)>X^2(9.488),\text{maka tolak}\;H_{0} \]
4.2.5 Interpretasi
Dengan taraf nyata 5%, dapat disimpulkan secara simultan bahwa seluruh variabel independen (umur, jenis kelamin, jenis nyeri dada, tekanan darah istirahat, dan kolesterol serum) berpengaruh terhadap terjangkitnya penyakit jantung.
4.3 Uji Parsial Parameter Model
4.3.1 Hipotesis
\[ \begin{align*} H_{0}:\;&\beta_{i}=0\\ H_{1}:\;&\beta_{i} ≠ 0,&i = 1,2,3,4,5 \end{align*} \]
4.3.2 Taraf Nyata
\[ \alpha=0.05 \]
4.3.3 Nilai-p
\[ x_{1}:<0.0027\\ x_{21}:<1.13e-07\\ x_{31}:<1.94e-08\\ x_{32}:<2.86e-11\\ x_{33}:<1.26e-05\\ x_{4}:<0.0383\\ x_{5}:<0.1199 \]
4.3.4 Keputusan
\[ p-value < \alpha, \text{maka tolak}\;H_{0} \]
4.3.5 Interpretasi
Dengan taraf nyata 5%, dapat disimpulkan secara parsial bahwa seluruh variabel independen (umur, jenis kelamin, jenis nyeri dada, tekanan darah istirahat, dan kolesterol serum) berpengaruh terhadap terjangkitnya penyakit jantung.
4.4 Model Regresi Logistik
\[ \pi(x)=\frac{exp(6.816844-0.055010\beta_{1}-1.958977\beta_{2}+1.065318649\beta_{3}-0.017762\beta_{4}-0.004536\beta_{5})}{1+exp((6.816844-0.055010\beta_{1}-1.958977\beta_{2}+1.065318649\beta_{3}-0.017762\beta_{4}-0.004536\beta_{5})}\\ logit(\pi(x))=ln\frac{\pi(x)}{1-\pi(x)}=6.816844-0.055010\beta_{1}-1.958977\beta_{2}+1.065318649\beta_{3}-0.017762\beta_{4}-0.004536\beta_{5} \]
4.5 R-Square
Nilai McFadden’s R-square dari model adalah 0.3161111 yang berarti model memiliki kecocokan sebesar 31.61%.
4.6 Odds Ratio
4.6.1 Output OR_beta
| beta | OR_beta | |
|---|---|---|
| (Intercept) | 6.8168440 | 913.0986954 |
| x1 | -0.0550105 | 0.9464752 |
| x21 | -1.9589773 | 0.1410025 |
| x31 | 2.5526007 | 12.8404543 |
| x32 | 2.3971668 | 10.9919893 |
| x33 | 2.4379637 | 11.4497015 |
| x4 | -0.0177616 | 0.9823952 |
| x5 | -0.0045363 | 0.9954740 |
4.6.2 Interpretasi
x1 = 0.9464752 -> Peningkatan umur seseorang meningkatkan peluang terjangkit penyakit jantung sekitar 0.95 kali, dengan menganggap variabel lainnya konstan.
x21 = 0.1410025 -> Seorang perempuan (x2=1) memiliki peluang terjangkit penyakit jantung sekitar 0.14 kali lebih rendah dibandingkan seorang laki-laki, dengan menganggap variabel lainnya konstan.
x31 = 12.8404543 -> Terjadinya nyeri dada tingkat 1 (x3=1) meningkatkan peluang terjangkit penyakit jantung sekitar 12.84 kali, dengan menganggap variabel lainnya konstan.
x32 = 10.9919893 -> Terjadinya nyeri dada tingkat 2 (x3=2) meningkatkan peluang terjangkit penyakit jantung sekitar 10.99 kali, dengan menganggap variabel lainnya konstan.
x33 = 11.4497015 -> Terjadinya nyeri dada tingkat 3 (x3=3) meningkatkan peluang terjangkitnya penyakit jantung sekitar 11.45 kali, dengan menganggap variabel lainnya konstan.
x4 = 0.9823952 -> Peningkatan tekanan darah istirahat seseorang meningkatkan peluang terjangkit penyakit jantung sekitar 0.98 kali, dengan menganggap variabel lainnya konstan.
x5 = 0.9954740 -> Peningkatan kolesterol serum seseorang meningkatkan peluang terjangkit penyakit jantung sekitar 1 kali, dengan menganggap variabel lainnya konstan.
4.7 Uji Kelayakan Model
4.7.1 Hipotesis
\[ \begin{align*} H_{0}:\;&\text{Model regresi tidak layak digunakan}\\ H_{1}:\;&\text{Model regresi layak digunakan} \end{align*} \]
4.7.2 Taraf Nyata
\[ \alpha=0.05 \]
4.7.3 Nilai-p
\[ p-value\;x_{1} (0.0027)≤\alpha (0.05)\\ p-value\; x_{21}(1.13e-07)≤\alpha (0.05)\\ p-value\; x_{31}(1.94e-08)≤\alpha (0.05)\\ p-value\; x_{32}(2.86e-11)≤\alpha (0.05)\\ p-value\; x_{33}(1.26e-05)≤\alpha (0.05)\\ p-value\; x_{4}(0.0383)≤\alpha (0.05)\\ p-value\; x_{5}(0.1199)>\alpha (0.05) \]
4.7.4 Keputusan
\[ \text{Untuk}\;x_{1},\;x_{21},\;x_{31},\;x_{32},\;x_{33},\;\text{dan}\;x_{4}:\; p-value ≤\alpha (0.05),\;\text{maka tolak}\;H_{0}\\ \text{Untuk}\;x_{5}:\; p-value >\alpha (0.05),\;\text{maka terima}\;H_{0}\\ \]
4.7.5 Interpretasi
\[ \text{Dengan taraf nyata 5%, dapat disimpulkan bahwa model akan layak bila menghapus variabel}\; x_{5}.\\ \text{Mempertahankan variabel}\;x_{5}\; \text{menjadikan model tidak layak}. \]
5 KESIMPULAN
Berdasarkan hasil penelitian, didapat kesimpulan bahwa model yang dihasilkan layak digunakan apabila tidak mengikutsertakan variabel kolesterol serum. Bila ingin mengikutsertakan variabel tersebut, maka diperlukan evaluasi lebih lanjut. Jika evaluasi lebih lanjut memutuskan bahwa variabel kolesterol serum tidak memiliki kontribusi yang kuat, maka variabel ini dapat dihapus dari model.
6 DAFTAR PUSTAKA
Hosmer, D. W., S. Lemeshow dan R.X. Sturdivant. 2013. Applied Logistic Regression. Edisi ke-3. John Wiley and Sons Inc, Canada.
Sofiyat, A. I., Tjalla, A., Mahdiyah. 2023. Pemodelan Regresi Logistik Biner Terhadap Penerimaan Pegawai di PT XYZ Jakarta. Universitas Islam As-Syafi’iyah. Jurnal Matematika Sains 1(1): 2.
Tampil, Y., A., Komalig, H., Langi, Y. 2017. Analisis Regresi Logistik Untuk Menentukan Faktor-Faktor Yang Mempengaruhi Indeks Prestasi Kumulatif (IPK) Mahasiswa FMIPA Universitas Sam Ratulangi Manado. Universitas Sam Ratulangi Manado. Jurnal JdC 6(2): 57.